Televisie

Televisie

In de trein hebben Jelena en Violeta, modieuze jonge vrouwen, elkaar ontmoet. Ze omhelzen elkaar ten afscheid. Niks bijzonders, ware het niet dat die trein (eindbestemming Sarajevo) pas kort weer rijdt en dat Jelena uit Slovenië komt, waar ze als kind heen is gevlucht, dat haar vader in de oorlog is omgekomen, dat ze haar moeder in Bosnië gaat zoeken en dat Violeta Servische is.

Rob Hof legde het vast in De grens in mijn hart (Ikon). Hij was op zoek naar verhalen over de oorlog en naar tekenen van hoop. Jelena geeft die, want haar haat en verbittering hebben plaatsgemaakt voor berusting. Wij mogen dan vinden dat ze sowieso Violeta moeilijk zou kunnen verwijten dat ze Servische is, maar in en na oorlogen liggen die dingen anders — zoals we ook hier al te goed weten.

In die trein voel je dan ook hoeveel onherstelbaars is aangericht en dat wantrouwen en haat dominant zijn. We ontmoeten geen daders, en wie dat is zal dat niet zeggen. Behalve dan waarschijnlijk die middelbare mannen, in legerkledij en met Servische snorren en mutsen. Tamelijk agressief worden ze benaderd door de interviewer (Hofs tolk?) en met pruimenjenever erbij en een camera minder was het gegarandeerd matten geworden. Want, zegt er een trots, «we zijn krijgers. En je leider moet je altijd steunen, wie het ook is. Die verdient respect. De Serviërs zijn de verliezers van de oorlog, maar Servië natuurlijk niet.» We weten dat hij «het heilige Servië» bedoelt.

Slobo zou smullen van zijn «jongens».

Wat eerder zag ik een trein die de andere kant op reed: van Albanië naar Hamburg in Reisverhalen. Met mannen op zoek naar een (illegaal) bestaan in het Westen. Het was prachtig, zoals veel afleveringen van dit grote Human-project van spoorreizen die als thermometers van het sociaal-economische, politieke en culturele klimaat fungeren. De Eta-gruwel zelden zo sterk gevoeld als in Ramon Gielings reis door Spanje. Na Paradise of Martyrs, een Australische documentaire over Iran tijdens de «Iraakse» oorlog — Khomeiny leefde nog — niet zo een mooi Iran-portret gezien als dat van Ben van Lieshout in deze reeks.

En als Hans Hylkema’s zoektocht naar de verdwenen goudlijn in Suriname een aardig curiosum lijkt, houdt plotseling de kapitein van een Bosnegerdorp een vlammend betoog tegen de blanken die hen van alles beroofd hebben en nu voor niks komen filmen. Een soort dreun toch.