Televisie

Televisie

Toen dochter het uitgaanscircuit inging bezocht ze ook een gelegenheid waar veel «negers» kwamen. Ik geschokt, omdat ik dat woord nooit eerder had horen gebruiken behalve door onaangename types. Haar reactie niet schuldbewust maar boos omdat ik haar impliciet beschuldigde. «Zo heet dat als iemand een donkere huidskleur heeft», zei ze afgemeten.

Gezien wie ze is moest ik dus aannemen dat dat vermaledijde woord beland was bij een groep die het niet denigrerend maar als objectieve aanduiding gebruikte. Daarna dook het onder jongeren steeds vaker op. Ik leerde ermee leven maar krijg het de bek niet uit. Dus vroeg ik laatst aan een Surinaamse studente: mag men dat zeggen? «Wij wel, jullie niet», zei ze en grijnsde, beseffend dat hier niet de logica maar iets heel anders heerste.

Ben er dus nog niet uit. In elk geval heb je een «wij» en een «zij» en is het naïef daar niet aan te willen, temeer omdat dat simpele verschil in het oog springt en een mens zich er (bijna) altijd van bewust is.

Dat ik daar niet aan wil merkte ik weer door Katibo Ye Ye, documentaire van Frank Zichem voor de RVU, waarin hij met Clarence Breeveld naar Ghana reist op zoek naar Surinaamse roots. Breeveld blijkt gedreven door de vraag hoe het kan dat zwarte «broeders» elkaar verkochten aan de blanken. Pijnlijke vraag die in de zwarte gemeenschap lang taboe was.

Hij valt ook niet best bij het eerste reisdoel, het Ashanti-hof, waar er lustig op los wordt gelogen door des konings woordvoerder. Dan gebeurt wat je zelden ziet: de regisseur komt in beeld, eist een fatsoenlijk antwoord en krijgt een iets eerlijker versie — zij het van een andere zegsman; en al heb je door de montage geen idee hoe dat in zijn werk ging.

Mooi programma, waarin ze met een Ghanese slavernijkenner ook nog de Surinaamse marrons bezoeken. Maar Breevelds op het eerste gezicht voor de hand liggende vraag is bij nader inzien pijnlijk naïef. Kaïn sloeg Abel dood en Jozef werd door zijn broers verkocht. En dat is dan nog letterlijk familie. Zwarte, rode, gele en witte broeders deden en doen elkaar de dampen aan. Het idee van zwarte broederschap is bij uitstek product van slavernij en kolonialisme. Begrijpelijk en noodzakelijk als voorwaarde voor emancipatie. Maar «zij» zijn beter noch slechter dan «wij». De vraag, broeder Breeveld, moet luiden waarom mensen dit elkaar aandoen.

Ook naïef, dat wel.