Televisie

Televisie

Zonder twijfel heeft camera-aanwezigheid invloed gehad op gedragingen en formuleringen van leerlingen en leerkrachten van de Utrechtse basisschool De Carrousel. En natuurlijk componeert regisseur Wim Schepens door middel van montage en muziek zijn eigen verhaal in De school draait door. Aan het eind van aflevering 1 blijft bijvoorbeeld eindeloos een shot staan van het lege lokaal van groep 8. Jonge meester Jan, enthou siast begonnen, heeft na een maand de handdoek in de ring gegooid. Juf Bonnie, schoolhoofd, heeft besloten dat die hoogsteklassers gespreid worden over de andere klassen. We hebben ze gierend en knokkend met hun tafeltjes en stoeltjes zien sjouwen. Sommigen zitten bij de ukkies. Dat lege lokaal is de visualisering van mislukking en noodoplossing. Breder nog materialiseert het een groot maatschappelijk probleem en maakt het dat voelbaar. Ik geloof dat Schepens tot de school behoort die zegt dat documentaire documentaire is en geen kunst moet proberen te zijn, maar dat lang aangehouden shot in combinatie met de muziek is wel degelijk een artistiek middel.

En het werkt. Maar allemachtig, wat had ik me door Schepens verneukt gevoeld als bleek dat de volgende scène gespeeld was: gebroken meester Jan pakt voor het laatst zijn spullen en een meisje zegt: «Nee hè meester, u moet niet weggaan hoor; dan ga ik ook weg.» Het is troostend en bitter tegelijk en het maakt duidelijk hoe hard een deel van de kinderen op achterstandsscholen (het woord komt van juf Bonnie) de dupe wordt van onbeheersbare klasgenootjes — zonder dat dat verder expliciet aan de orde komt in de documentaire.

Was Schepens hier ooit getuige van geweest maar had de camera het gemist en had hij het laten naspelen, dan was het een twijfelgeval geweest: waar gebeurd maar niet toen. Ik begrijp de verleiding maar zou het niet doen: genoeg mogelijkheden je punt met louter documentaire middelen te scoren; of de mogelijkheid docudrama te maken en dat ook als zodanig te betitelen. Hany Abu-Assad zegt dat het er bij film niet om gaat of het waar is maar of het Waar is. Die Waarheid mag dan verteld met onware maar Ware middelen. Daarmee betreden we het gebied van de propagandafilm voor de Goede Zaak en dat is een mijnenveld. In Ford Transit was Hanan Nashrawi een van de taxi-passagiers. Prachtige bijdrage, maar het leek me voorgeproduceerd en maar net acceptabel. Toen wist ik de rest nog niet. Knappe filmer trouwens, Abu-Assad.