Televisie

Televisie

Adriaan van Dis sprak ter afsluiting van zijn avond met Henk van Os zijn teleurstelling uit over het feit dat hij niet dieper in des professors ziel had kunnen doordringen. Het klonk verwijtend en dat beviel me niet. Omdat een prestigieuze plek in Zomergasten niet betaald hoeft te worden door middel van confidenties. Omdat het bewaren van reserve in het gesprek niet alleen ieders goed recht is maar tegelijk bijdraagt aan het portret dat Van Dis kennelijk wil maken— zoals in een geschilderde afbeelding ook

geslotenheid en distantie zicht- en voelbaar worden. Omdat het een onderschatting van des

kijkers vermogen tot invullen behelst. Omdat

elke zomergast ook een zelfportret tekent door middel van zijn keuze van fragmenten — en die van Van Os was in zekere zin verhelderend. En niet in de laatste plaats omdat zijn conclusie te plat was: wie, als Van Os, een rode draad door de avond rijgt — baron Von Münchhausen, zich aan eigen haren uit het moeras trekkend — geeft veel van zichzelf bloot. Een metafoor voor levensgevoel en -visie die niet door ontboezemingen hoeft geconcretiseerd. Televisie kent een mateloos verlangen naar onthulling van «het geheime en intieme». Dat leidt tot iets ontroerends en weerzinwekkends; dat kan verhelderen maar is vaak weinig meer dan «voer voor voyeurs». Was het programma beter geweest wanneer Van Os trau ma’s, geheime liefdes of verlangens had

gebiecht? Had dat uitgemaakt voor ons begrip van zijn werken? Ieder heeft recht op een «geheime tuin», en dat houdt niet op voor de camera.

Nóg een keer verbaasde Van Dis me. Van Os liet zijn «ideale» kunst programma zien: de camera toont gedetailleerd een mozaïek terwijl zijn bbc-collega, meest buiten beeld, de afbeelding duidt: Christus als mens en als God. Fascinerend, vind ik; «dodelijk saai», vindt Van Dis. Smaken verschillen maar Van Dis gaat verder: televisie verdraagt deze «onpersoonlijke» aanpak niet. De ncrv tracht muziek te slijten door middel van keuze en gebabbel van Pieter van Vollenhoven en Janneke Brinkman — daar doen ze geen kwaad mee en er is een publiek voor. Maar is daarmee televisie die over kunst en niet over Van Os gaat passé? Jammer trouwens dat Van Dis nauwelijks doorvroeg naar de achtergrond van Van Os’ keus voor het anglicanisme — want die is toch zowel opvallend als persoonlijk.

Tip. In de Televisienacht van de poëzie (2 op 3 september) zendt de vpro de complete Dode dichters almanak uit. Unieke kans door middel van de video een prachtdocument in huis te krijgen.