Televisie

Televisie

Toen ik klein was, was alles de schuld van de Duitsers, volgens anderen de nazi’s. Toen Stalinlaan Vrijheidslaan ging heten, was het de schuld van de communisten of de Russen. Dat hadden de Duitsers of nazi’s trouwens altijd al gevonden, dat het de schuld van de joodse communisten was. Niet zo lang geleden zei Nolte nog dat Hitler er eigenlijk weinig aan kon doen omdat die op Stalin reageerde (die de joden ook schuldig achtte).

Toen ik studeerde, bleek de zondaar kapitaal, kolonialisme en imperialisme te heten. Hoogleraren waren lakeien en waardevrije wetenschap was hun wapen. Net had ik dat door toen het voornamelijk aan «de man» bleek te liggen en wel speciaal aan de «linkse» variant die vrouwen broodjes liet smeren, wilde neuken waar geaaid diende (hoor je weinig meer over) en sowieso de heteroterreur in stand hield. Tegelijk bewoog mijn vriendenkring zich voornamelijk rond het toneel en vonden wij dat het de schuld van Guus Oster was. Over het algemeen voelde het makkelijker als de schuld bij Duitsers, Russen, Oster, dus elders lag.

Bij mannen, Europeanen en «blanken» werd het lastiger. Dat begrepen bijvoorbeeld Surinamers verdomde goed, wat hen, mede dankzij Den Uyl en Pronk, de te vroege onafhankelijkheid plus een recordbedrag (volgens anderen een fooi) opleverde. (Hier past lof voor het prachtige tweeluik Zonen van Suriname van René Roelofs. De minachting voor «talking heads» beschaamd in een lange rij indrukwekkende getuigenissen die het meest coherente en confronterende beeld tot nu toe opleverden van december 1982. Vrouwen, dochters en zusters van… — wat de associatie met Griekse tragedie en klaagvrouwen versterkte. Maar is het nou de schuld van Bouterse of van Zeeuwse slavenhalers?)

De rij schuldigen overziend blijkt er voor allemaal wat te zeggen, behalve misschien voor Oster. Eén ontbreekt nog. «God schiep de mens en de duivel hing er een lul aan» (Hélène Nolthenius). Dat hoor je veel: God volmaakt en duivel plus mens de schuld. Maak dat wijlen mijn tante wijs. Zij was intelligent, ziekelijk, arm, sociaal-democraat en, naar eigen zeggen, atheïst. Ik wist wel beter, want de woede over het onrecht in de wereld en haar eigen bittere lot werd samengebald in een verontwaardigd «hun God vindt dat dus allemaal goed»: ze haatte christenen en hun God. «De godsdienst is een goede zaak/ En geeft het mensdom veel vermaak», schreef Lukas de Wilde. «Het gronddenkbeeld is juist en schoon», sprak meester Pennewip, «maar hetzelve had iets meer uitgewerkt horen te worden». Wat U zegt.