Opheffer

Televisie is mislukt

Voor het grootste gedeelte is televisie mislukt.

Stel je eens voor: je zou 24 uur per dag, via de televisie, college krijgen van de grootste leraren ter wereld wier amuserende, schitterende lessen we hebben opgenomen. Op een ander net zien we constant nieuws en krijgen we duiding, en op weer een ander net cultuur, en op weer een ander net… et cetera, et cetera. Televisie zou dan werkelijk een mooi, invloedrijk medium kunnen zijn.

Gekoppeld aan een computer zouden de mogelijkheden nog invloedrijker zijn. En in samenwerking met uitgevers van kranten en boeken had je zelfs een machtig wapen.

Maar we hebben Lingo voor de kijkcijfers, en de duiding bij Nova van Matthijs van Nieuwkerk en Felix Rottenberg die we kennen van AT5, die moest fuseren met TV Noord-Holland, wat een nogal dom idee is geweest.

Televisie — als je er bij werkt, zoals ik, zie je elke dag wat het medium zou kunnen zijn, en wat het geworden is: het mooiste meisje van de wereld, zonder borsten, benen en billen en met een verbrande kop. Een snel quizje, een kletspraatje, een lachje, een traantje, een liedje — ik zit het wekelijks te verzinnen bij AT5.

Televisie heeft macht verruild voor schijnmacht, invloed voor schijninvloed.

Televisie als nieuwe muze heeft het ook nooit gered, terwijl het daar wel mogelijkheden toe had. Er is geen televisiekunst ontstaan. Er zijn geen «Picasso’s» van de tv, wie wijst mij «een Mozart van de beeldbuis» aan? We hebben af en toe een goede regisseur. Die is goed omdat hij kan zorgen voor kijkcijfers en heel af en toe kan hij iets op een bepaalde, knappe manier in beeld brengen.

Maar wat is bijzonder, en wat is knap in televisieland?

Dat heeft alles te maken met sfeer.

Maak een programma met een sfeer die past bij de sfeer van de gemiddelde Nederlander en je scoort hoge kijkcijfers. Maar maak je je eigen sfeer, zoals destijds Theo van Gogh deed, waar hel en verdoemenis dichtbij waren, waar het leven weliswaar met een lach werd gezien, maar het kwaad breed werd uitgemeten en de slechtheid van de mens ruim geëtaleerd, dan werd je als programmamaker geruimd omdat je de kijkcijfers kwalijk infecteerde.

Ik noem Van Gogh, niet omdat het een vriend is, maar omdat hij als programmamaker vaak de dubbelzinnigheid en de hypocrisie van het medium aantoonde. Ooit een naargeestiger programma gezien dan De Hunkering — destijds wilde Veronica het graag hebben omdat het over «seks» ging. Het is in mijn ogen absoluut een televisiehoogtepunt — in de gehele televisiegeschiedenis — omdat de bekrompenheid van de mens hier claustrofobische vormen aannam in een prangende sfeer van een open graf. Het was kunst, daar waar Veronica dacht «seks». Geweldig. Ik bekijk nog steeds uit genoegen de videobanden.

Televisie is over zijn hoogtepunt heen en er is een revolutie voor nodig om het medium weer aan de gang te krijgen. Misschien komt die revolutie op het moment dat we straks, vanuit huis, ons eigen studiootje kunnen zijn — ik weet het niet. Ik denk toch eerder aan intelligente geesten die «iets anders» met televisie willen. Mensen die het «niet pikken». Die niet laf zijn en invloed hebben binnen de omroepen. Mensen die de middelmaat verafschuwen! Werkelijk verafschuwen, en dat niet alleen maar suggereren door schijnbaar brutaal te zijn, maar ondertussen de hand van de baas kussen. Gek genoeg zal dat eerder kunnen bij SBS6, of bij NET5, dan bij de huidige omroepen.

Er zouden weer, maar andere zuilen moeten komen. Dan gebeurt er eindelijk iets.