Bij de special ‘Het Jaar van het Volk’

Ten geleide

Nummer 51-52-1is een extra dik kerstnummer voor drie weken. Het volgende nummer van De Groene Amsterdammer verschijnt woensdag 8 januari 2003.

Vertrouw nooit iemand die zegt te spreken namens het volk — moge dat een van de lessen zijn van het afgelopen jaar. De hoeveelheid politici, tv-presentatoren, columnisten en andere voorbijgangers die meenden het woord te kunnen voeren namens het gehele Nederlandse volk was overstelpend. In naam van «het hele volk» werd meer politie op straat geëist, namens «de Nederlanders» moest het uit zijn met de gangbare politiek en voor «de mensen op straat» moest de kunst eens wat begrijpelijker worden.

Bij gebrek aan argumenten was er: de volkswil! De politiek herontdekte het populisme.

Het Nederlandse volk mag dan studieobject zijn van marktonderzoekers, wetenschappers en roddelbladen, in politieke zin bestaat het niet. Nederland is een indirecte, parlementaire democratie. Kiezers laten zich vertegenwoordigen door politieke partijen. Niet een heel volk. Onder een bevolking kan sprake zijn van een overheersende stemming, één mening heeft het volk niet. Het volk is al evenmin «rechts en dom». Want hét volk bestaat niet.

Het afgelopen jaar werd gekenmerkt door vier significante ontwikkelingen. Allereerst was dit het jaar van de politieke moord op een leider die een stem had gegeven aan zich niet vertegenwoordigd voelende burgers. Daarmee toonde hij feilloos het falen van de uit de verzuiling stammende partijpolitiek. Maar de pogingen van zijn partijgenoten deze wetenschap om te zetten in beleid mislukte. Dat is het tweede kenmerkende fenomeen van 2002: het nieuwe kabinet dat een alternatief zou bieden voor «de oude politiek» kwam niet verder dan de introductie van zelfbevlekking en borrelpraat in hogere politieke regionen. Hetgeen Nederland nóg een desillusie opleverde, alsmede een bestuursachterstand van maanden.

Ten derde stak andermaal de normen-en-waarden-discussie de kop op. Onder het mom van het instandhouden der moraal kwamen groepen burgers hun rechten opeisen. In de ogen van velen heeft de term «rechtsstaat» er een betekenis bij gekregen. Bescherming van de burger tegen willekeur van de overheid, zoals de klassieke uitleg wil, is niet langer voldoende. De mondige burger verwacht van de overheid genoegdoening voor geleden schade en handhaving van het fatsoen in de samenleving.

En ten slotte was er de monarchie, gelauwerd op de bruiloft van prins Willem-Alexander en prinses Máxima, bestendigd op de begrafenis van prins Claus, maar niet in staat om anders dan via uiterlijk vertoon een bindend element te vormen in de Nederlandse samenleving.

Soms leek het of Nederland in 2002 ingrijpend veranderde. De val van het kabinet-van-de-nieuwe-politiek doet anders vermoeden. Hoe dan ook, het volk roerde zich en werd beroerd.

Daarom: een dubbeldikke kerstspecial over volkswil, volkswoede en volksverlakkerij. Over volksheiligen en luie elites, massahysterie, revolutie, media, architectuur voor de massa en falende politiek. Met onder meer Michaël Zeeman, Jörgen Raymann, H.J.A. Hofland, Mat Herben, Henri Beunders, Pi de Bruijn, een voorpublicatie van Sebastian Haffner en «Berichten van het front».