Ter Horst: veiligheid gaat voor vrijheid

Afgelopen vrijdag heeft minister Ter Horst een prijs gekregen. Het is geen prijs om trots op te zijn. Het is wel een prijs die ze verdient. Ter Horst heeft een Big Brother Award ontvangen, vanwege haar gevaarlijk gebrek aan nuance in het publieke debat over privacy. Wat is die prijs, en waarom wordt die aan haar uitgereikt?

De Big Brother Awards is een terugkerend prijzengala waar de grofste privacyschenders van de afgelopen jaren aan de schandpaal worden genageld. Het is inmiddels de zesde keer dat de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom de prijsuitreiking organiseert. En vrijdag 5 februari 2010, in een stampvolle Balie in Amsterdam, velde de jury haar oordeel: deze keer had Ter Horst ‘m echt verdiend. Wij koersen keihard af op een controlemaatschappij, en Ter Horst draagt daaraan bij.

Toch is er wel iets veranderd sinds dit evenement de eerste keer werd georganiseerd. De privacyschandalen waren vroeger ook erg, maar het waren er niet zo veel. Toen kon de jury met moeite geschikte kandidaten vinden. Nu kon de jury uit alle goede kandidaten met moeite twaalf genomineerden selecteren - en moest zij talloze kandidaten negeren. En ze blijven komen: sinds de nominaties - een paar weken geleden - zijn alweer twee geschikte nieuwe kandidaten ontdekt. Zo bleek eerst dat de overheid je huis wil kunnen binnenvallen als je een uitkering krijgt. Vervolgens bleek dat de politie, in strijd met de wet, kentekens van onschuldigen opslaat - en concludeerde Ter Horst doodleuk: dan passen we de wet toch aan?

Dat laatste is misschien wel de meest fundamentele, en de meest gevaarlijke verandering van de afgelopen jaren. Die reflex - 'we passen de wet toch aan als de politie die overtreedt’ - past in de recente uitlating van Ter Horst dat zij van de stroming ‘veiligheid gaat voor privacy’ is (voor de lezers die denken dat ik dit heb verzonnen: dit heeft ze echt gezegd). Dat uitgangspunt zet de deur wagenwijd open naar een maatschappij van continue controle. Een paar jaar geleden werd door law and order-aanhangers nog gedaan alsof men privacy moest afwegen tegen veiligheid. Dat was al een valse tegenstelling: alsof je een onsje privacy moest inleveren en daar een onsje veiligheid voor terugkreeg. Maar nu is zelfs dat uitgangspunt verlaten: veiligheid gaat boven privacy. Punt.

Een gevaarlijke gedachte, want privacy is meer dan regels over gegevensopslag en -verwerking: privacy is een vorm van individuele vrijheid. Privacy omschrijft de individuele ruimte van iedere burger ten opzichte van de overheid en ten opzichte van anderen. Privacy garandeert gemeenschappelijke vrijheid: het recht op vereniging, religieuze vrijheid en democratie. Privacy wordt niet voor niets de moeder van alle grondrechten genoemd. En in dat perspectief moeten we de uitspraak van Ter Horst zien: zij is van de stroming ‘veiligheid gaat voor vrijheid’. Gefeliciteerd, Guusje! Welverdiend.


Dit is de eerste column van Bits of Freedom voor de website van De Groene Amsterdammer

Ot van Daalen is directeur van de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom. Hij is daarvoor jarenlang advocaat geweest bij het advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek. Het volledige juryrapport van de Big Brother Awards is te lezen op www.bigbrotherawards.nl.