Terug naar Berlin Alexanderplatz

Berlijn – De Alexanderplatz in Berlijn is geen plek waar je voor je plezier naartoe gaat. Sinds Franz Biberkopf in de beroemde interbellumroman Berlin Alexanderplatz van Alfred Döblin er vergeefs naar een deugdzaam leven zocht, is het plein er niet beter op geworden. Vooral niet sinds er onlangs een moord is gepleegd waar de hele stad van ondersteboven is.

In Biberkopfs tijden was het een bruisend plein met warenhuizen, cafés en louche tenten. Na twee dictaturen en een kapitalistische revolutie is het een tochtig gat waar overdag toeristen zwerven en ’s avonds uitgaansvolk rondstruint. Berlijn kent betere plekken voor vertier dan de steenwoestijn aan de voet van de televisietoren.

Wat Johnny K., twintig jaar, en zijn vrienden er op die avond zochten, weten we niet, evenmin als wat die zes opgefokte Turkse jongens er deden. Zelf wisten ze dat waarschijnlijk ook niet, dus gingen ze maar een beetje ruzie maken. En omdat geen enkele omstander vond dat hij zich ermee moest bemoeien, lag Johnny K. uiteindelijk levenloos op de grijze tegels.

De media ontdekten al snel het mediagenieke karakter van zowel de slachtoffers als de daders. Johnny’s ouders, een oer-Berlijnse vader en een Thaise moeder, verbeeldden het ideale multiculturele gezin. De mooi treurende zuster reisde van de ene nationale talkshow naar de andere. Honderden mensen bezochten de multimediale, boeddhistische rouwdienst.

Ondertussen voerden daders en politie een spannende aflevering op van Opsporing verzocht. Met beloningen tot vijftienduizend euro wist men enkele van de vele omstanders tot ­verklaringen te bewegen die naar de geweld­plegers leidden. Een van hen was met familie en al naar Turkije gevlucht en deed via een reporter van het speurneuzenblad Bild de hartelijke groeten.

Van de daders die niet gevlucht waren, werden er twee al na een dag weer vrijgelaten: zij hadden niet de fatale doodschop gegeven. De mediale verontwaardiging daarover zorgde ervoor dat ze al snel naar hun cel terug mochten. De gangbare rechtsregels, zo bleek, gelden niet meer zodra de media zich van een strafzaak meester hebben gemaakt.

Ondertussen paradeerde heel prominent Berlijn, burgemeester Klaus Wowereit voorop, langs de honderden waxinelichten, teddy­beren en kartonnetjes met ‘Warum?’ op de plaats delict. De waarom-vraag hoefde niet lang op een antwoord te wachten: het toenemende geweld onder met name allochtone jongeren. Krijgt de islamofobe spd-politicus Thilo Sarrazin dan alsnog gelijk? Nee, want volgens de statistieken neemt het geweld onder jongeren jaar na jaar af.