Terug naar jolanda

Te zien tot en met 29 april in Amsterdam in het Amphitheater, tel: 020-6168942; 10 en 11 mei in de Toneelschuur in Haarlem, tel: 023-312439; en 12 mei in Het Kruithuis in Groningen, tel: 050-125645.
Zoals Amerika zich op dit moment blind staart op de O. J. Simpson-processen, zo was Nederland ooit in de ban van een ondoorzichtig familiedrama met fatale afloop. Epe. Het lijkt alweer erg lang geleden dat het hoofd van de blonde Jolanda dagelijks de krantenpagina’s en het televisiescherm vulde. ls dat echt zo lang geleden, of hebben we dat hoofd zo snel mogelijk vervangen door dat van pakweg Jomanda? Bijna dezelfde naam, net zo'n vreemd verhaal dat het publiek verdeelt in gelovers en niet-gelovers, maar iets minder dicht bij huis.

Af en toe sijpelt er nog wat informatie door over Jolanda. Maar dat is nooit genoeg aanleiding voor de media om de hele zaak nog eens overhoop te halen. Wat doen we dan eigenlijk intussen met al die gruwelijke ontboezemingen waar we indertijd ademloos naar hebben zitten luisteren? Waar slaan we ze op, de afgrijselijke beelden die Jolanda heeft opgeroepen toen ze publiekelijk beschreef wat haar is overkomen? Vergeten mensen die beelden, of worden ze opgeslagen in het onderbewuste van de luisteraars?
Zo lang journalisten achter het nieuws aanrennen, zijn het de kunstenaars die dit soort informatie blijven herkauwen. Die de beelden waar we niets mee kunnen of die we samen met de informatie die al wel is verteerd. ln de poppenkastvoorstelling Ons geheim (geschreven door Stichting Bilwet) zag afgelopen zomer voor het eerst de centrale figuren uit de Eper incestaffaire terug. Jolanda was opgesplitst in twee alter ego’s: een mannelijke vechtjas en een lief meisje dat alleen nog in de onschuld van dieren geloofde. En dat terwijl haar moeder door een varkenspop werd gespeeld.
In Chez Salome, een theaterstuk dat geschreven is door Daphne de Bruijn, wordt de geschiedenis van Jolanda verweven met het bijbelse verhaal van Salomé. De Bruijn maakte tot nu toe meerdere voorstellingen waarin met vrouwbeelden wordt gevochten. In haar stukken Wake Up, Betty Boop! Dolly Parton is dead en Darwins dochter speelde zij telkens een vrouw die beklemd raakt tussen het beeld dat zij van zichzelf heeft en het beeld dat anderen van haar hebben. Die worsteling zie je ook in Chez Salomé, maar in deze voorstelling (geregisseerd door Paul Feld) is de toon grimmiger en verontrustender.
Net als bij Ons geheim van Stichting Bilwet krijgt in Chez Salomé het verhaal van Jolanda een ritueel karakter. Nu gaat het echter niet om de moeder, maar om de vader. De erotische verbintenis tussen vader en dochter, die bij normale (?) mensen bij het opgroeien van het kind in geciviliseerde banen wordt geleid, is hier op drift geraakt. Salomé is verstrikt geraakt in het proces van volwassen worden - Growing Up in Public is niet alleen de naam van de groep waar Daphne de Bruijn deel van uitmaakt, het is ook wat Salomé/Jolanda in deze voorstelling probeert te doen. Ze is klein meisje, minnares en hoer tegelijk; Herodes is vader, minnaar en pooier tegelijk; en de derde persoon in deze rituele dans is agent J. de Dooper. Er is nauwelijks onderscheid tussen dader en slachtoffer, maar omdat Salomé het aanzien heeft van een onschuldig meisje, voelje het meest met haar drama mee. Dat gevoel komt pas op het einde van Chez Salomé, als je lang heen en weer bent geslingerd in de grove omslagen die deze voorstelling maakt. De drie acteurs maken hun personages in musical-scènes tot sentimentele verleiders, om ze het volgende moment te laten verkillen tot wrede sadisten. Salomé eist uiteindelijk niet het hoofd van de agent, maar dat van haar vader. Maar haar overwinning is geen triomf, en in een beklemmend einde laat zij zien dat het drama ook haar de kop heeft gekost.