Terug van nooit weggeweest

IS HET DE SCHULD van de smurfen? Sinds Grote Smurf, bijgestaan door Klungelsmurf en Smurfin, op 29 juli de beurs van New York opende, zijn de aandelenkoersen gekelderd. De pr-actie voor de nieuwe 3D-film van de blauwe wezentjes ontaardde in een wereldwijde crash. In mum van tijd gingen biljarden in rook op. ‘Waar is Gargamel als je hem nodig hebt?’ riep een Amerikaanse journaliste.
Drie jaar na het faillissement van Lehman Brothers wordt duidelijk dat de mondiale crisis nog lang niet achter de rug is. Die indruk is wel gewekt. 'Deze vorm van kapitalisme is voorbij’, beloofde toenmalig minister van Financiën Wouter Bos op het hoogtepunt van de crisis. Maar de voornemens om de financiële instellingen de rekening te presenteren zijn verwaterd. In plaats daarvan maken de belangrijkste veroorzakers van het fiasco - banken, verzekeraars en investeringsfondsen - als vanouds miljardenwinsten. Ook de rest van het bedrijfsleven boert goed. Vorige week nog maakte Unilever bekend dat de winst met bijna een tiende is gestegen, tot een kleine 2,5 miljard euro. Zelfs de Nederlandse overheid lijkt aan de beterende hand. De economie groeit voorzichtig en de werkloosheid blijft laag. Was dat nou de ergste recessie sinds de jaren dertig?
Vanuit die zelfgenoegzame houding zijn de problemen aan de randen van Europa lange tijd weggewuifd als een ver-van-ons-bed-show. Griekse schuldencrisis? Hadden ze maar niet moeten liegen. Ierland? Op te grote voet geleefd. De oplossing luidt overal hetzelfde: bezuinigen, privatiseren, dereguleren. Met het hem eigen gebrek aan schroom vatte minister van Financiën De Jager bij een lezing aan de Berlijnse Humboldt-universiteit eind mei het recept samen. Op de vraag van een Portugese vrouw wat volgens hem dan de oplossing was voor haar land beval hij letterlijk 'een soort shocktherapie’ aan. Nog een tip van Jan Kees: 'Jullie moeten meer uren werken.’ Zulke recepten passen naadloos in het politieke programma van de vrijwel overal in Europa regerende conservatieven en liberalen. Nu blijkt hoe desastreus deze door blinde ideologie gemotiveerde politiek is. Hoe hard je ook snoeit en snijdt, zolang de economie van een land als Griekenland krimpt, wordt de schuldenlast alleen maar groter. Nog veel zinlozer wordt zo'n aanpak als de hele wereldeconomie stagneert.
Precies dat kwam afgelopen week aan het licht. De crisis is terug van nooit weggeweest. Want of de beurscrash nu doorzet of niet, de paniek op de financiële markten toont dat het domweg ontbreekt aan vertrouwen dat de vastgelopen wereldeconomie een uitweg vindt uit het moeras. Het neoliberale trucje van welvaart op de pof is uitgewerkt. Een geloofwaardig alternatief is echter niet in zicht. Nu kan zelfs de koppigste politicus niet meer ontkennen dat niet alleen Griekenland, Italië of Spanje, maar de wereld als geheel een probleem heeft. Dat probleem heeft even weinig te maken met het Zuid-Europese arbeidsethos als met de smurfen. Het is een groeiprobleem. In plaats van star te hameren op nationale bezuinigingen kunnen politici beter gaan nadenken over hoe ze dat willen oplossen.