Economie

Tevreden varkens

Zomaar wat observaties. Tegenlicht moet toegankelijker en verhuist naar de randen van de avond als het er niet in slaagt op prime time vijf procent of meer van de kijkers aan zich te binden. Zo heeft de Hilversumse verdommings­maffia bedacht. Iedere zichzelf respecterende nieuws­rubriek op radio en televisie grossiert tegenwoordig in voxpop om te demonstreren dat ze er niet alleen voor de lezende kaste zijn.

Als gast zit je je vaak minutenlang te verbijten omdat Wim Zomers uit Zoetermeer, Geert Claassens uit Hilversum en Nel Bliekendaal uit Putten jouw spreektijd vollullen met onderbuiks gerommel.

Het Achtuurjournaal was al vóór het vertrek van Hans Laroes een klap in het gezicht van de weldenkende burger, maar is sindsdien een parodie van Hart van Nederland geworden. Terwijl Griekenland in brand staat, Draghi de ECB ver-Italianiseert en Knot zijn Duitse collega dumpt, bestaat onze dorpspomp het om te berichten over een zwangere leguaan in Rome, dronken spreeuwen in de Betuwe en een boomtak die in Sint-Oedenrode een rollator heeft vernield. En als klap op de vuurpijl is straks het boefje Holleeder te gast bij Twan Huys’ College Tour om daar de fine fleur van de Nederlandse samenleving te vermaken met zijn romantische levensverhaal – lekker ranzig joh!

Ik geef toe: N = vier. Toch vertellen deze gevallen van dumbing down veel over de staat van hedendaags Nederland. Ik sta daarin niet alleen. Bas Heijne en Arnon Grunberg destilleerden er een bedenkelijke vorm van anti-elitisme uit en plaatsten het daarmee in dezelfde mbo-revolte die ons Fortuyn, Verdonk en Wilders heeft gebracht. Een prikkelende stelling. Het zou een onderzoekje waard zijn om te zien of het aantal minuten voxpop bij de publieke omroep sinds Fortuyn inderdaad is toegenomen. Zeker is dat als elitair (en links) bekend staande media als Buitenhof en NRC Handelsblad sindsdien krampachtig streven naar onpartijdigheid door ook rechtse geluiden een podium te geven. Joshua Livestro, Syp Wynia en Martin Bosma dankten aan deze hypercorrectheid hun (kortstondige) columnistendom. En Buitenhof en NRC danken er hun plotselinge fetisj voor verongelukte prinsen, Alphense schietpartijen en Harense verjaardagsfeestjes aan.

De malheur steekt mijns inziens net wat dieper dan Heijne en Grunberg menen. Ik werd erop gewezen door mijn dochter die voor Nederlands een opdracht moest maken over Thomas Rosenbooms Publieke werken. Met vier vriendinnen was zij op een winderige woensdagmiddag naar de Amsterdamse Prins Hendrikkade getogen om voor het Victoria Hotel voor het oog van een digitale camera enkele obligate passages uit Wikipedia over Rosenboom en zijn roman voor te lezen. Op Final Cut Pro was dat ’s avonds snel tot een kek filmpje gesneden, waarna zij er van de docent een acht voor kregen. Het was hun versie van onze samenvatting. Met stijgende verbazing hoorde ik het aan, om aan het einde van haar relaas verontwaardigd te roepen: hebben jullie dan helemaal niets van de roman gelezen!? Nee, dat hoefde niet. Niet eens een hoofdstuk? Geen letter. Lezen voor de lijst is anno 2012 ook op het vwo allang niet meer verplicht, zo bleek. Lezen moet vooral leuk zijn, leerde een kort zoektochtje op internet naar literatuuronderwijs. Alleen dan ontwikkelt het kind een ‘positieve leesattitude’.

Nog afgezien van het tenen­krommende pedagogenjargon, hebben we hier mijns inziens de kern van de malheur te pakken. Want wat kiest het varken als het kiezen mag? Juist, stront. En omdat wij hebben geleerd kwaliteit te reduceren tot kwantiteit, wordt het voortgezet onderwijs geteisterd door de terreur van leuk; staat het universitair onderwijs in het teken van ‘studeerbaarheid’; verandert het ene na het andere museum in een overdekt ‘ervaringscentrum’; zijn gezapige kranten en tv-programma’s ‘verluchtigd’ met sexy katernen (Lux), spetterende fotografie, sensatie­zuchtige berichtgeving en service-achtige rubrieken (Schuim As); viert het assemblageplot in film, theater en roman hoogtij; en wentelt de intellectuele elite zich in de camp van voetbal en songfestival – lachen, joh!

Nederland hangt en masse aan de ervaringsmachine van Robert Nozick. Zonder dat iemand het door heeft gehad drijven wij nu al jaren gelukzalig rond in een warm bad met electroden op onze kaalgeschoren schedel, die ons alles laten ervaren wat wij maar wensen zonder dat we er ook maar iets voor hoeven doen. Moeite – voor Nozick was dat het kenmerk van een waardevol leven. Geploeter, zwoegen, zweten. Tot kotsens toe oefenen, dat werk.

We zijn een natie van tevreden varkens geworden, zou John Stuart Mill zeggen. En als je niet weet wie Nozick en Mill zijn, zoek je het gvd maar op! Op Wikipedia, dat dan weer wel.

Leve het filistinisme!