Een nieuwe vorm van comedy

‘The drones are coming’

Het nieuwste seizoen van de cultcomedyserie Arrested Development is precies op maat gemaakt voor de binge-kijker van vandaag. Pas als je alles achter elkaar kijkt, zie je het genie in de serie.

Toen de Amerikaanse online streamingdienst Netflix eind 2011 aankondigde dat het een nieuw seizoen van Arrested Development zou uitzenden, ontplofte het internet. De serie, over een nauwelijks functionerende familie, werd in 2003 voor het eerst uitgezonden en door critici unaniem uitgeroepen tot een van de beste comedy­series ooit gemaakt. Door Amerikaanse televisiekijkers, daarentegen, werd het unaniem totaal niet bekeken. Dat leidde ertoe dat zender Fox de productie na drie seizoenen en zes Emmy’s stillegde. Arrested Development was op dat moment nog in de creatieve bloei van zijn bestaan, wat het een cultstatus en een steeds groter wordende schare militante fans ­opleverde.

Afgelopen mei werden die fans na zeven jaar beloond met een vierde seizoen; niet via een reguliere televisiezender, maar via streaming. Netflix streamt online duizenden films en complete televisieseries, die leden voor een vast bedrag per maand onbeperkt op tv, tablet of telefoon kunnen bekijken. Die overdaad past bij de veranderde manier waarop films en series tegenwoordig bekeken worden. Vroeger moest de enthousiaste televisiekijker ’s avonds thuisblijven om zijn lievelingsprogramma niet te missen; vandaag ligt hij op zondagmiddag in zijn onderbroek op bed met een laptop torrents binnen te halen van series die een paar uur daarvoor nog in Amerika zijn uitgezonden. Met een dvd van een heel seizoen binnen handbereik kijk je een televisieserie zoals je een spannend boek leest: niet iedere zaterdagavond één hoofdstuk voor het slapen gaan, maar koortsachtig het verhaal opschrokken tot je je tijdens een lang uitgestelde plaspauze met pijn in je blaas realiseert dat het buiten al licht begint te worden.

Dit binge-_kijken (naar binge-drinken: in rap tempo doordrinken om dronken te worden) wordt vanaf de herfst ook in Nederland mogelijk, wanneer Netflix hier actief wordt. Het is een legaal alternatief voor downloaden vanaf een illegale bron, en relatief goedkoop. Sinds kort produceert Netflix ook zelf films en series, waarvan alle afleveringen tegelijkertijd gelanceerd worden. Zo kwam op 1 februari 2013 het gehele eerste seizoen van _House of Cards uit – een veelgeprezen politiek drama met Kevin Spacey – en op 26 mei vijftien nieuwe afleveringen van Arrested Development. En de makers van Arrested Development hebben rekening gehouden met de nieuwe kijkervaring die Netflix brengt. En hoe.

Arrested Development werd altijd al leuker door het vaker en intensiever kijken van de afleveringen, wat tijdens de reguliere wekelijkse uitzending tussen 2003 en 2006 tegelijkertijd een vloek was. De serie draait om de familie Bluth, waarvan de leden hun bedrijf in de bouw en verkoop van matige prefab-villa’s ineen zien storten onder hun eigen frauduleuze gerommel. Het morele hart van de serie is Michael Bluth, de middelste zoon, en zijn puberzoon George Michael. Michael probeert zijn groot spenderende familie bij elkaar te houden als zijn vader George sr. de gevangenis in moet voor fraude, en ­het familiefortuin wordt bevroren. Het manipulatieve brein van de familie is de moeder, Lucille. Haar hobby’s zijn ontbijten met wodka, emotionele chantage en nonchalant racisme. Haar oudste zoon G.O.B. hoopt bij gebrek aan erkenning carrière te maken als illusionist. Haar dochter Lindsay probeert haar materialisme te verhullen door fondsenwervingsfeestjes te organiseren voor onnodige goede doelen. Zij en haar echtgenoot Tobias – een therapeut die acteur wil worden en zich louter uitdrukt in onbewuste dubbelzinnigheden – vergeten vaak hun dochter Maeby. Buster, de jongste zoon, is een sociaal gehandicapte neuroot die zeldzaam gehecht is aan zijn moeder Lucille. Dat is trouwens niet de enige mild-incestueuze ondertoon in de serie: zo koestert George Michael een verboden liefde voor zijn nichtje Maeby. Van de twee vriendinnen die hij neemt om haar te vergeten, wordt de eerste geschaakt door zijn oom G.O.B. en de tweede blijkt het tegelijkertijd ook met zijn vader Michael te doen.

Ondanks zoveel smeulende incest en fop-engagement zit er veel hart in de serie. Het narratief wordt gedreven door interactie: hoe ver de familieleden gaan voor hun eigen belangen, maar ook door wat ze voor elkaar over hebben. Daarnaast spelen er veel bijpersonages mee die – in tegenstelling tot de meeste sitcoms – vaak terugkomen en een essentiële rol spelen.

Elke aflevering van Arrested Development is een bombardement van slimme, hysterische en makkelijk te missen grapjes, wat herkijken gewenst – zo niet noodzakelijk – maakt. De interactie van de personages is de eerste laag lol van de serie, maar daarnaast zit ieder shot ook vol achtergrondgrapjes. Scènes worden onderbroken door relevante familiefoto’s, voorpagina’s, flashbacks, en een voice-over die commentaar geeft op de personages en ze tegenspreekt. Daarbij gebeurt er in de scènes zelf veel op de achtergrond; zo probeert G.O.B. in het vierde seizoen bijvoorbeeld de kroonkurk van een flesje te krijgen door het tegen de rand van het aanrecht in zijn prefab-villa te slaan, waardoor er een hoek van het aanrecht afbreekt. Als hij in een volgende scène in de woonkamer met Michael praat, is van de woonkamerbar ook een hoek afgebroken. En als Tobias zichzelf in het tweede seizoen dagelijks blauw schminkt in de hoop auditie te mogen doen voor de Blue Man Group, getuigen blauwe vegen op de muur ook in scènes waar hij niet in voorkomt van de hopeloosheid van zijn dromen.

Dat zijn dingen die vaak pas bij een tweede of achtste kijkbeurt opvallen, maar in Arrested Development zitten ook opmerkingen die uitsluitend bij herkijken een grapje worden. Dat gebeurt als Buster halverwege het tweede seizoen zijn hand verliest aan een bloeddorstige zeehond en hij een handprothese in de vorm van een haak krijgt. Die kennis werpt, bij het herkijken van de serie, een ander licht op alle verwijzingen naar haken, zeehonden en missende handen die al vanaf het einde van het eerste seizoen terloops rondgestrooid worden. Dat aspect leverde de serie veel respect van oplettende liefhebbers op, maar te weinig nieuwe kijkers. Wel nam de schare fans exponentieel toe toen de serie op dvd verscheen, en kijkers actief konden uitkijken naar verborgen grapjes en motieven.

Voor dit nieuwe vierde seizoen hebben de makers de mogelijkheden van online streaming volledig uitgebuit: verhalen, details en grapjes grijpen ongegeneerd in elkaar en vormen een complex web van zelfreferentiële gebbetjes. Het is, zo mag gezegd, een beest van elkaar kruisbestuivende lijntjes geworden. ‘Dadaïstisch’, werd het door tv-critici genoemd. In de vorige seizoenen werd naar sitcom­traditie wekelijks in elke aflevering een situatie uitgewerkt, wat minder goed paste bij de zelfreferentiële waarde van deze serie. In het vierde seizoen draait elke aflevering om een personage, in plaats van een situatie. De familieleden krijgen ieder minstens één aflevering waarin hun individuele tegenspoed sinds 2006 uit de doeken gedaan wordt. Daardoor drijft het seizoen niet op een chronologisch narratief met begin, midden en eind, maar op de personages en hun eigen perspectief, tijdsbeleving en motieven. Niet alleen grapjes en motieven keren terug, dezelfde situaties worden in verschillende afleveringen ook vanuit verschillende perspectieven bekeken, en alleen de kijker en de voice-over zien dat een beslissing van één personages onbewust dramatische gevolgen heeft voor een ander. Mitchel Hurwitz, de bedenker van de serie, wilde oorspronkelijk dat de afleveringen volledig willekeurig en interactief bekeken konden worden – als George sr. zich op een feestje verbaasde over zijn dochters aanwezigheid en haar fascinatie voor een schaal kokosgarnalen aldaar had de kijker moeten kunnen doorklikken naar Lindsay om te zien hoe en met hoeveel trek zij daar terecht was gekomen. Ook hierin liepen de makers nog wat op de technologie vooruit, want dat was – zeker voor dit budget – niet te doen.

Waarschijnlijk mede vanwege de verdere verkoop van de serie heeft Hurwitz er toch enige chronologische lijn in moeten stoppen. Wat in aflevering 3 nog een vage brij lijkt, wordt met het verloop van het seizoen helderder. Als Michael en G.O.B. in aflevering 6 hun huis binnen­lopen en een kreetje horen, denken ze dat het komt van een gier die op het stoffelijk overschot van een postbode is afgekomen. In aflevering 12 blijkt dat die kreet geslaakt werd door hun nichtje Maeby, die zich in dat huis verschanst heeft nadat haar ouders haar, in hun haast om uit elkaar te gaan, vergeten zijn. In aflevering 13 werkt George Michael een zomer als nanny in Spanje, en kreunt de moeder van zijn oppas­kinderen zachtjes: ‘The drones are coming, nothing matters now!’ voordat ze hem van zijn eerste echte seksuele ervaring voorziet. De volgende aflevering werkt Buster als drone-piloot in het Amerikaanse leger, in de veronderstelling dat hij lekker aan het gamen is. Na 47 uur onophoudelijk gamen bombardeert hij per ongeluk iets dat een museum in Madrid lijkt te zijn. Zelfs de voice-over neemt niet de moeite om de kijker erop te wijzen dat George Michael zijn seksuele revolutie dankt aan de schietlust van zijn oom; dat is aan intensieve kijkers zelf.

In Arrested Development is een geloofwaardige of logisch lopende plot van secundair belang: door al het gemanipuleer over en weer is het niet altijd duidelijk wat er precies aan de hand is. De structuur van de serie wordt in plaats daarvan gevormd door de relaties van de personages binnen de in elkaar grijpende overdaad aan lijntjes, ideeën, echo’s en grapjes, waarvan je er zo eentje kunt missen als je even niest. Dat was in 2003 al de kern van de serie, maar pas een decennium later is er een beter medium dan reguliere televisie voor het vertellen van een verhaal als dit. Hoewel soms te zien is dat het nog een experiment in vorm betreft, blijft staan dat Hurwitz een nieuwe manier heeft gevonden om comedyseries te maken. Die manier houdt rekening met hoe de serie bij de kijker terechtkomt, zonder die kijker te onderschatten. Het is bijna jammer dat Hurwitz alle in seizoen 4 open­gelaten lijnen over een paar jaar in een film wil laten samenkomen.


De eerste drie seizoenen van Arrested Development zijn verkrijgbaar op dvd. Het vierde is na de zomer via Netflix te zien