The Dude doet wat The Dude doet

I’M A LEBOWSKI, YOU’RE A LEBOWSKI
BILL GREEN, SCOTT SHUFFITT, WILL RUSSELL, BEN PESKOE
Met een voorwoord van Jeff Bridges
Canongate Books, 256 blz., € 18,95
(Op dvd: The Big Lebowski, Joel en Ethan Coen, 1996. Met Jeff Bridges, John Goodman, Steve Buscemi, Julianne Moore, John Torturro, Sam Elliott en anderen)

The Dude? En of ik die ken! Zó’n gozer. Loopt-ie daar weer op sandalen en in zijn badjas door de buurtsuper. Melkpak uit het schap en drinken maar. Steevast net uit zijn nest of uit bad, takin’ her easy for all of us sinners. (Dat zei die Sarsaparilla-lurkende cowboy in de bowlinghal, die vent die wel wat lijkt op die acteur, die Sam Elliott – je kent ’m wel.) The Dude doet wat The Dude doet, en wat-ie doet is oké. Omdat de intentie deugt. Leven, drinken, blowen, bowlen. Niemand lastigvallen met gezeik en verwachtingen en shit. The Dude holt niet mee in de fucking rat-race, maar zit langs de kant met zó’n smile. White Russian in de hand, zonnebril op en iedereen in zijn waarde latend.
Ze hadden die ene film over hem gemaakt, The Big Lebowski. Al was hij de kleine Lebowski en was de grote Lebowski een of andere rijke papzak in een rolstoel, met een siertrut en een stichting voor achtergestelde kindekes die moesten worden omgebatterijd tot succesnummers. Zeg maar: wat The Dude, die goedmoedige Oblomov, niet is. Er was iets met een tapijt dat gejat was, en die ex-pornoactrice, nou, die werd dus ontvoerd. Wat nog meer? Losgeld, nihilisten, en ik herinner me een figuur in een ijzeren long, en Donny en Walter en Jesus en Maude Lebowski en The Stranger. Leuke film, wel. Je ging je er béter van voelen. Dankzij The Dude en die maten van hem, en dat er steeds iets merkwaardigs gebeurde. Veel daarvan – hoor ik nu van fans die er een boek over hebben gemaakt – is nog echt gebeurd óók.

Ik geloof niet dat The Dude eerst erg begrepen werd. Zijn verhaal was niet helder genoeg. Zeg maar gerust: wazig. Geen duidelijke moraal, en niet gegoten in een voorgeprogrammeerd Hollywood-geval. Het had wel iets van een oude noir-thriller – zo een waarin je van de toiletpot in de gierput belandt – maar ‘iets’ is al te straf uitgedrukt. Op de gekste momenten kwam er weer een vignet tussendoor. Een bowlende pedo of zo. Die dingen. Chaos was het, al was dat misschien het punt. The Dude doet niet aan regels. Hij is iemand die op crisismomenten zegt: fuck it, let’s go bowling. En dat dan ook gewoon dóet.

Hoe dan ook, the movie bombed als Tommy Franks op een kwaaie dag. Zeker als je bedenkt dat-ie gemaakt was door verse Oscarwinnaars: die broertjes Coen. Het kan verkeren. Tien jaar later en er zijn al twintig miljoen dvd’s van verkocht. Fans komen bijeen op Lebowski Fests en overal ter wereld kun je vrienden maken door na te papegaaien dat ‘the rug really tied the room together’. Ze komen verdomme verklééd, in The Dude’s badjas, of als die maat van ’m, die militante veteraan, die Walter. ‘Shomer fucking Shabbos, Dude!’ Snap jij het, snap ik het.

Misschien snap ik er dit van: The Dude is dé man. Inderdaad: takin’ her easy for us all sinners. Bedreigde diersoort, de man. Moet zich verzorgen, moet carrière maken, moet ook helpen met huishouding en kids. Moet, moet, moet. Mag niks meer. Spelevaren doe je maar in je eigen tijd. Maar waar is die tijd, die eigen tijd? De baas heeft onze tijd. Het gezin heeft onze tijd. Je houdt geen tijd meer over, man. Nooit meer niksen en ad hoc aanklooien met andere klojo’s. Maar The Dude heeft álle tijd en zo relaxed als hij is zouden we allemaal wel willen wezen. Toch? Dan werd het maar een beetje een bende in huis.

Ik hoor dat er mensen zijn die in hem een zenmeester zien. Er is zelfs een kerk in zijn naam opgericht – het dudeism wordt er beleden, of beter: gevierd. In Nederland heeft een uitgever zijn nieuwe toko naar Lebowski vernoemd. En er wordt over hem gezongen, geschreven en eindeloos geouwehoerd; er wordt geciteerd uit zijn teksten en wederwaardigheden. De wijsheid van The Dude, daar streven we allemaal naar: zien hoe het is en dat helemaal oké vinden. Niemand voor de voeten lopen. Eerlijk en oprecht jezelf zijn en niet wat ze van je willen maken, of wat we met z’n allen van elkaar willen maken. The Dude volhardt. Dat is het. Hij volhardt en het kost hem geen enkele moeite. En hij staat naast zijn vrienden en achter zijn vrienden en voor zijn vrienden, al zijn die gasten lijp en hebben ze zo hun handleiding. Maar wij calculeren en verlinken onszelf, leveren onszelf uit, walgen van onszelf en erger: walgen niet eens meer, omdat we níks zijn, hooguit een verpakking, een concept, een fabrikaat. Als er een tijd is die om een Lebowski vraagt, dan is het verdomme deze tijd wel.

Fuck it. Ook dit is maar een opinie. Kijk die film, lees dat boek, vorm je eigen gedachten. Misschien vat je ’t niet, jammer, ook goed. Misschien lach je je rot en word je er ietsje relaxter, wijzer en menselijker van. Zolang je maar weet dat hij bestaat, daarbuiten, ergens. The Dude. Een geruststellende gedachte.