The Times They Are a-Changin’

Generatie Z houdt zich al weer bezig met andere sociale media dan Facebook en Instagram. TikTok bijvoorbeeld.

Ik kan het niet ontkennen: ik voelde begin december een lichte weerzin bij de gedachte om, als in voorgaande jaren, tussen Kerst en nieuwjaar Twitter vol te plakken met een greep uit de duizenden schermafbeeldingen die ik in de voorgaande twaalf maanden had gemaakt. De terugblik op de idiotie van alledag was een kleine traditie geworden. Alleszins bescheiden, maar voldoende om vanaf half november af en toe iemand te horen vragen: ‘Je gaat het toch wel doen, hè?’ Het gedoe had altijd wel in verhouding gestaan tot het plezier dat ikzelf en anderen eraan beleefden. En zo nu en dan leverde het een krantenartikeltje of een radio-interviewtje op. De ondraaglijke lichtheid druipt ervan af, maar goed. Ik had weinig zin en nog wat minder tijd, en toch: daar ging ik.

Ik dacht eraan terug toen ik een week later The American Meme keek, een Netflix-documentaire over… tja, wat eigenlijk? Internetroem, denk ik. De wijze waarop sommige mensen op een sociaal medium gigantische hoeveelheden fans aan zich weten te binden. En hoe het vervolgens nooit lang duurt voordat de grens tussen iemands persoonlijkheid en iemands merkwaarde volledig is verdwenen. Mensen als The Fat Jew, partyfotograaf Kirill (a.k.a. @slutwhisperer), Vine-ster Brittany Furlan en DJ Khaled. Het is een wereld die wordt gekenmerkt door een hysterisch kapitalisme. En natuurlijk gaat ook hier gigantisch succes hand in hand met een diepe existentiële eenzaamheid.

De hoofdrol is weggelegd voor Paris Hilton. Zij is het archetype: ‘Don’t forget: Kim Kardashian was Paris Hiltons intern.’ Hilton zelf vat haar leven op een ontnuchterende manier samen: ‘Ik ben al twee decennia 21.’ Alles draait om het image en de brand, het zijn van een product. ‘It’s like Groundhog Day. Everything I do is just the same shit, different day.’

Tell me about it, Paris.

Wat The American Meme boven zichzelf doet uitstijgen is het besef van niet alleen de leegte maar ook de vluchtigheid van het succes waarnaar iedereen voortdurend hongert. Iedereen leeft in het besef een toekomstige hasbeen te zijn. ‘The internet is fucking fickle. Every day they demand new things (…) the age of the digital influencer, i am telling you, it is gonna fucking crash’, zegt iemand. Sommigen bouwen aan iets wat na de onvermijdelijke val nog overeind moet staan. Anderen, zoals Kirill, lijken geen enkele uitweg te zien.

Terwijl hij met een leeuw door zijn tuin wandelt zegt DJ Khaled dat je ‘geen dinosaurus kunt zijn’. Je moet bijblijven of vooruitlopen. Instagram? Twitter? Als hij iets nieuws ziet wil hij het zo snel mogelijk onder de knie krijgen. Maar, denk je terwijl je hem hoort, voor wie geen Madonna heet houdt het een keer op. Want wat als hetgeen er voor het oude in plaats komt zich niet naar jou schikt maar naar de veranderende wensen en ideeën van een nieuwe generatie?

Iedereen leeft in het besef een toekomstige hasbeen te zijn

Twee jaar geleden kon ik me een wereld waarin Facebook – het sociale medium, niet het bedrijf – zo oubollig als MySpace zou toeschijnen niet voorstellen. Toen ik twee maanden geleden mijn account opdoekte voelde het alsof ik een sterfhuis uit wandelde. Een vertekend beeld, natuurlijk, maar toch.

Toen ik onlangs TikTok installeerde, werd al snel duidelijk dat de Chinese makers mij nooit voor ogen hadden gehad als potentiële gebruiker. Maar het fascineert mateloos. TikTok lijkt zijn gebruikers minder dan andere sociale media uit te nodigen hun persoonlijkheid te beschouwen als iets wat wellicht ooit te gelde kan worden gemaakt.

In een essay op artsy.net beschreef kunstenaar Joshua Citarella in december hoe hij de afgelopen jaren getuige was geweest van de ontwikkeling van de digitale cultuur van Generatie Z. Wat hem opviel was hoe vrij men van platform naar platform bewoog, hoe deze jongere generatie zich, heel anders dan millennials, helemaal niet bezig leek te houden met het opbouwen van een schare volgers. ‘They only want to join in the interpersonal fabric of memetic activity’, schrijft Citarella. Ze zoeken naar verbinding in een wereld die verder wordt gekenmerkt door ‘kille, data-verzamelende, psychografische profielen opstellende platformen’.

TikTok zal dat ook allemaal doen, maar wat het de gebruiker biedt is ook helder. Anders dan in het geval van bijvoorbeeld Instagram draait alles om creativiteit en het voortbouwen op elkaars ideeën. Iedereen maakt korte video’s die reacties zijn op eerdere video’s en die weer uitnodigen tot nieuwe video’s. ‘Terwijl millennials oprecht twitteren over de stress van studieschulden en een precair freelancebestaan, tiktokt Generatie Z er vrolijk nihilistisch op los’, schrijft Citarella. Ze steken volgens hem de draak met de idealen van zelfbeschikking en opwaartse mobiliteit die hun geloofwaardigheid hebben verloren.

Een sleutelscène in The American Meme is een kort gesprek met de ouders van professioneel feestbeest Kirill. Ze emigreerden ooit vanuit Rusland naar de VS om hun zoon een betere toekomst te gunnen en ze zien nu toe hoe hij ten onder dreigt te gaan aan een even groot als surreëel succes. Ze doen hun best hem in hun eigen termen te begrijpen en grijpen terug naar hoe ze zichzelf ooit wellicht de Amerikaanse droom voorstelden. ‘Wat hij doet straalt niet op hem af. Het is een baan, hij is een acteur.’

Van schitteren op het witte doek naar miljoenen volgers op Instagram. Het is het medium dat bepaalt welke mogelijkheden we in onszelf ontdekken en hoe we succes definiëren. Het medium maakt ook de boodschapper.