Schaamteloos en rechtuit

Theater

In een tijd waarin het toneel vooral zijn uiterlijkheden begon te omarmen, werd aan de Spaanse schrijver Lope de Vega gevraagd waarom hij daar zo knorrig over deed. De man antwoordde dat al die machines en decoraties de gracieuze eenvoud van het medium theater alleen maar vertroebelden: wat schragen en plankieren en één hartstocht voldoen. Het Brusselse Ensemble Leporello (leiding, regisseur, trainer, vertaler en een van de acteurs: Dirk Opstaele) lijkt dit adagium tot haar motto te hebben gemaakt. Een kale speelvloer en wat beweeglijke kamerschermen volstaan, daarbinnen toont Leporello het toneel als elementaire en ambachtelijke kunstvorm, waarbinnen zij, naar eigen zeggen, ‘schaamteloos en rechtuit’ spelen.


Die twee woorden moeten vrij letterlijk worden genomen. Geen spoor van het Noord-Europese, cerebrale ‘Sprechtheater’. Dit acteren is een mengeling van Frans en Italiaans, iedere vezel in het lichaam vibreert mee, de taal is een onvervreemdbaar deel van de gestiek en de mimiek, alles wordt ingezet om het verhaal schaamteloos te tonen. Rechtuit is het spel van Leporello wel in de zeer letterlijke betekenis: de blik van de acteurs is constant gericht op de zaal, met de niet-aflatende en van spelplezier doordrongen boventoon: goed hè! Dit van alle diep weggeborgen gevoelens ontdane theater compromitteert de toeschouwer in een keten van pret en voorpret. Je verlaat de voorstellingen van Leporello vrijwel altijd alsof je uit een handlauw bad stapt: wat kan toneel toch ongelooflijk aangenaam zijn.


De voorstelling Onbetrouwbaar vertrouwelijk (naar Les Fausses Confidences van Mariveaux) voegt aan dat plezier nog iets essentieels toe: de verrassing van de liefde. Pierre Carlet de Chamblain de Mariveaux (1688-1764) schreef een serie society-komedies, waarin niet zozeer de passie en de hartstocht maar vooral het gebied daar nét voor wordt onderzocht, de liefde in het stadium waarin ze nog niet is opgemerkt maar al wel in de lucht hangt. Een failliete jonker hengelt naar de baan van ‘zakelijk leider’ bij een alom begeerde en steenrijke weduwe, terwijl de knecht van de dame (voorheen de manipulerende rechterhand van de jonker) hem leidt naar het amoureuze einddoel dat de jonker zelf almaar niet in de gaten lijkt te hebben. Er komen veel hobbels op zijn pad, maar de eeuwige knecht houdt zijn voormalige baas op koers. Hij is gids en leraar tegelijk, in wat Leporello fraai de ‘scheikunde van de hartstocht’ noemt. Mariveaux was zelf een leermeester, zijn ingenieuze plots lijken zo plat als een dubbeltje, zijn spel met ‘dramatische ironie’ is prachtig om mee te maken.


Als toegift speelt Leporello Brussel een oerwoud, naar een serie mini-reportages over de Belgische hoofdstad die Louis Paul Boon tussen oktober 1945 en januari 1947 schreef voor het orgaan van de Kommunistische Partij, De rode vaan. Binnen drie kwartier boort Leporello een andere kwaliteit aan: het met simpele middelen verklanken van een aanvankelijk rauw-realistische, later sprankelend-poëtische tekst over een stad waar de auteur een haat-liefde-verhouding mee moet hebben gehad. Brussel een oerwoud is een meesterlijk taalconcert.


De derde voorstelling waarmee Leporello nu rondtoert is De Sid van Corneille, een ridderdrama waarin de wispelturigheid van een minnares centraal staat. Hier is het speelplankier nog kleiner en de speelsnelheid nog groter, het verhaal is nochtans door het wervelend acteren, de mooi gechoreografeerde opkomsten en afgangen en het muzikaal begeleide vallen en stijgen van een ‘voordoek’, tot in alle finesses te volgen. Rest de vraag waarom Leporello hier zo weinig is te zien. Ze spelen een recordaantal voorstellingen, daarvan nog geen tien procent in Nederland. Waarom? Ik weet het niet. En dit seizoen is er ook niks meer aan te doen: Leporello zit tot juni vol. Programmeurs van middelgrote zalen, zet u schrap! Deze groep verdient het. En bovenal: uw publiek weet niet wat het mist.


LOEK ZONNEVELD



Inlichtingen en speellijsten: Leporello, Sinte-Mariastraat 4, 1080 Brussel, tel. 0032/2/2232708, fax. 2231368.