28 maart 1922 - 27 juli 2010

Theo Albrecht

Over het persoonlijke en zakelijke leven van Theo Albrecht, met broer Karl oprichter van de Albrecht Discount, is weinig bekend. De Aldi-baas schreef met potloodstompjes en verder zweeg hij wijselijk.

IN DECEMBER 1971 liep Heinz-Joachim Ollenburg, een advocaat met gokschulden, op Theo Albrecht af, een van de oprichters van supermarktgigant Aldi. Het eerste wat Ollenburg opviel was hoe gewoontjes Albrecht eruitzag; hij droeg een slecht passend, goedkoop pak en lelijke schoenen. Was dit echt de multimiljonair? Jazeker, zei Albrecht en hij toonde zijn identificatie. Dank u zeer, zei Ollenburg, die prompt een revolver onder zijn neus stak en hem zeventien dagen gijzelde. Albrecht probeerde zelf af te dingen op het losgeld, dat uiteindelijk op een totaal van zeven miljoen D-Mark werd gezet en dat op een rendez-vous langs de snelweg door de bisschop van Essen aan Ollenburg en zijn partner Paul Kron werd overhandigd. De twee ontvoerders werden uiteindelijk opgepakt en veroordeeld, maar slechts de helft van het losgeld werd teruggevonden. Albrecht voerde de zeven miljoen bij zijn belastingaangifte aan als ‘zakelijke onkosten’.
Deze anekdote zal inmiddels aanzienlijk mooier zijn gemaakt dan de gebeurtenissen zich in werkelijkheid zullen hebben voltrokken, iets wat deels de schuld van Albrecht is, want hij sprak zelden over zijn ervaringen. En niet alleen over zijn ontvoering, over eigenlijk zijn hele leven, persoonlijk en zakelijk, zweeg hij rigoureus, tot aan zijn dood vorige week. Het grootste gedeelte van zijn tijd besteedde hij in zijn van de buitenwereld afgesloten landgoed in de Ruhrvallei. De laatste keer dat iemand de kans kreeg Albrecht te fotograferen was in 1987, en de laatste keer daarvoor was in 1971, na zijn vrijlating. Nooit maakte hij publieke statements of verstuurde hij persoonlijke persberichten, pas zeven jaar terug lukte het zakenblad Forbes om zijn vermogen te indexeren. Forbes kwam uit op een kleine achttien miljard euro, waarmee hij nummer 31 op de lijst van rijkste mensen ter wereld was en de op één na rijkste man van Duitsland, alleen overtroffen door zijn broer Karl, de andere eigenaar van Aldi.
De in memoriams die de afgelopen dagen zijn verschenen stonden vol met tegenstrijdige berichten en oncontroleerbare feitjes. Hij zou oude typemachines hebben gespaard, hij zou zeldzame orchideeën hebben gekweekt, hij zou een fanatiek golfer zijn - al deze dingen worden ook over Karl gezegd, wat je je doet afvragen wie wie is en of de bronnen wel onderscheid tussen de twee kunnen maken. Volgens verschillende berichten werkte Theo tijdens de Tweede Wereldoorlog in de kleine supermarkt van zijn moeder, volgens veel andere zat hij wel degelijk in het leger, in het Afrika Korps van Rommel, en werd hij in Italië krijgsgevangen gemaakt.
Het succes van Albrecht ligt in ieder geval in het verlengde van de oorlog, zoveel is wel duidelijk. Theo werd geboren op 28 maart 1922. Toen zijn vader, een mijnwerker, ziek werd, opende zijn moeder een winkeltje waar Theo en de twee jaar oudere Karl hun eerste werkervaring opdeden. Na hun krijgsgevangenschap keerden ze terug naar Essen, waar door alle bombardementen negentig procent van het centrum van de stad was vernietigd.
Het winkeltje van hun moeder behoorde tot de gelukkige tien procent en Karl en Theo gingen ijverig aan de slag. Vanuit het idee dat een winkel de meeste winst maakt op slechts een handjevol artikelen hielden ze het assortiment klein, waardoor ze op grote schaal konden inkopen, wat de inkoopprijs drukte en de winstmarge vergrootte. Ze experimenteerden met winkels met zelfbediening (een noviteit eind jaren veertig) en binnen tien jaar, voortgestuwd door het Duitse Wirtschaftswunder, hadden de twee broers honderd winkels.
Pas in 1961 verzonnen de broers de naam 'Aldi’ - een samenvoeging van 'Albrecht’ en 'Discount’ - en verdeelden de landkaart van Duitsland in tweeën, naar verluidt vanwege een ruzie over de vraag of ze wel of niet sigaretten moesten verkopen. Theo kreeg Noord-Duitsland en Karl, die bang was dat de verkoop van sigaretten winkeldieven zou aantrekken, kreeg Zuid-Duitsland. Nu, vijftig jaar later, heeft Aldi vierduizend winkels in Duitsland en vestigingen over de hele wereld.
Het is moeilijk te zeggen waar de extreem zuinige filosofie van de broers vandaan kwam. Je kunt het zien als een soort doorgeschoten calvinisme - al schijnt Theo vroom katholiek te zijn geweest. Je kunt het ook zien juist in het kader van de Wederopbouw - het gevoel dat de basis-levensmiddelen essentieel zijn en al het andere louter luxe is. Hoe dan ook, de broers begrepen dat goedkoop zijn veel geld opleverde.
De beste manier om Theo en Karl (die nog steeds leeft) te leren kennen is door hun winkels te bezoeken. Een persoonlijk medewerker van Theo vertelde in 2002 aan een Ierse krant dat zijn baas bij vergaderingen vaak schreef met afgekloven stompjes potlood, want het was zonde om nieuwe te kopen. Potloden, vond hij, waren maar duur (zo word je dus rijk!). Een keer werd hij door Theo bekritiseerd omdat hij 'te dik papier’ gebruikte. 'Als je dunner papier gebruikt, besparen we geld.’ En inderdaad is Aldi het rolmodel geworden voor winkeliers die hun onkosten willen reduceren. De winkels zijn ontdaan van alle franje, bij voetbaltoernooien worden geen wuppies en beessies uitgedeeld. De Aldi adverteert zelden en veel filialen zouden geheime telefoonnummers hebben, zodat het personeel tijdens het werk niet gestoord kan worden.
Op de Aldi-website staan de 'Aldi-principes’, een aantal punten waarmee de winkel zijn succes behaalt. Een van de punten: 'Wij besparen op alles wat onze producten duurder maakt. Onze winkels zijn niet te groot, ons aanbod is niet te ruim, onze producten zijn sober uitgestald. Onze logistiek is rationeel.’
In een tijd waarin 'boodschappen doen’ vervangen is door het lifestyle-achtige 'shoppen’ wordt Theo Albrecht een anachronisme genoemd. Met vijftig miljard omzet (in 2009) is het maar de vraag of hij dat werkelijk is.