Theresienstadt, muziekstad

Joza Karas, muziek in Theresienstadt 1941-1945. Vertaling Theodore van Houten, uitgeverij Panta Rhei, 278 blz., 3 32,50.
Joza Karas’ boek Muziek in Theresienstadt biedt een schat aan informatie. Het is de neerslag van tien jaar onvermoeibaar en bewonderenswaardig bronnenonderzoek. Wel is het jammer dat Karas - wellicht om het overvloedige materiaal overzichtelijk te houden - deels voor een conventionele academische indeling naar genre en naar componist koos. Omdat de omstandigheden waaronder gemusiceerd werd zo wisselend waren en de intenties van de nazi’s zo ondoorgrondelijk, was een chronologisch verhaal te verkiezen geweest. Nu raakt de lezer af en toe het spoor bijster.

Wordt bijvoorbeeld melding gemaakt van uitvoeringen van Brahms’ Piano- kwartetten, een bladzijde verder borduurt de schrijver voort op de accordeon- begeleiding in Mozarts Vioolconcert. Verder stelt het teleur dat in het hoofdstuk over Ullmann praktisch niets te vinden is over Der Kaiser von Atlantis. De informatie daarover heeft Karas eerder in het boek verwerkt, als de lezer nog veel te weinig weet om de draagwijdte ervan te bevatten.
Karas’ voortreffelijke inleidende hoofdstukken laten zien dat een zuiver historisch verhaal meer inzicht biedt. De in deze hoofdstukken beschreven clandestiene in woord en klank de prelude van wat in Theresienstadt zijn vervolg kreeg.
Een kniesoor die daarover zeurt, want wat een machtig interessant en waardevol boek. Vertaler Theodere van Houten vulde het boek aan met twee hoofdstukken over Nederlandse musici in Theresienstadt en over muziek in het kamp Vught. Fascinerend zijn ook de vele illustraties: aankondigingen van concerten, affiches van operavoorstellingen en tekeningen die Petr Kien van de musici maakte.