Pieter Hilhorst

Tien punten

Verkiezingsstrategen, campagneleiders en spindoctors uit tal van landen vergapen zich momenteel aan de verkiezingsstrijd tussen Gore en Bush, hongerig naar nieuwe trucs en tactieken. Al jaren bestaat namelijk het misverstand dat de slag om de kiezers nergens zo slim, venijnig en effectief wordt gevoerd als in Amerika. Dus doet Blair Clinton na en imiteert Schröder allebei.

Afgelopen week heeft het geklungel van de spindoctors van Bush de mythe van het Amerikaanse electorale vernuft definitief doorgeprikt. Ze hebben namelijk teruggegrepen op een reclametechniek die al sinds het begin van de jaren zeventig is verboden: het subliminal shot. De gedachte achter het subliminal shot — waarbij de essentiële mededeling slechts één frame, één 24ste van een seconde in beeld verschijnt — is dat de kijker aan deze verborgen boodschap geen weerstand kan bieden, juist omdat hij hem niet bewust waarneemt. In het filmpje van Bush — dat inspeel de op de angst dat als de Democraten de macht houden, bureaucraten ieders leven zullen vergallen — zat het woord «rats» verstopt. Heel even was het schermvullend in beeld. Nu hebben ratten een lange geschiedenis in politieke propaganda. Vooral de nazi’s waren er dol op. Dat deze vergelijking wordt gemaakt, net nu voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis een presidentskandidaat een joodse runner up heeft, maakt het voorval daarom alleen nog maar smakelozer. Het bewijst dat spindoctors er ook maar een slag naar slaan. Het verheerlijken van de Amerikaanse technieken geeft hun metier een air van grondigheid. Alsof ze niet over een nacht ijs gaan, maar het is niet meer dan kuddegedrag. Niemand durft in zijn eentje elders te kijken. Ze gaan liever met zijn allen de mist in. Zo gaan veel smakelijke voorbeelden verloren. In Hongarije is bijvoorbeeld een kleine groep pr-wonderboys van de regerende populistische Fidesz-partij erin geslaagd om het hele politieke landschap op zijn kop te zetten. Ze hebben met veel bravoure één tegenstelling centraal gesteld, die tussen socialisten en polgár, burgers. Dat de sociaal-democraten zich allang niet meer socialistisch noemen en de liberalen ook burgerlijke wortels hebben, is voor het gemak vergeten. Juist door haar schaamteloosheid lukt het Fidesz om het debat te domineren. Al enige tijd wordt de regering in verband gebracht met grootscheepse corruptiepraktijken. Maar in plaats van zich defensief op te stellen heeft Fidesz juist van transparantie van het openbaar bestuur een speerpunt gemaakt in haar public relations. Daarom hebben alle Hongaren deze week een prachtig vorm gegeven samenvatting in de bus gekregen van de economische resultaten van de afgelopen jaren en de begroting voor volgend jaar. Ik zie dat Paars nog niet doen. Het mooiste voorbeeld van hun elec torale genius was echter een toespraak van Viktor Orbán van vorig jaar. De politieke leider van Fidesz vatte toen zijn politieke programma in tien punten samen: drie kinderen, drie kamers, vier wielen. Je moet maar durven als je beleid veel Hongaren juist de kans op een eigen huis en een eigen auto ontneemt.

Een storm van kritiek was het resultaat. Fidesz heeft daarvan overigens alleen maar geprofi teerd. De bravoure van Orbán biedt net zomin een garantie op electoraal succes als het geklungel van de spindoctors van Bush. Maar ik zou tijdens de Algemene Beschouwingen dolgraag Melkerts tien punten willen horen, of is het Kok en negen dragers van zijn tas?