Leegstandbeheerders lopen binnen

Tienduizenden mensen wonen vrijwel rechteloos door groei leegstandindustrie

Nadat kraken in 2010 verboden werd en gemeenten actief leegstand moesten gaan bestrijden, is in Nederland een schimmige leegstandindustrie ontstaan. Tienduizenden mensen wonen op ‘antikraak’-contracten, zonder dat de overheid hier enig zicht op heeft. Het gaat vooral om kwetsbare groepen aan de onderkant van de woningmarkt.

Medium leegstandindustriehiee

Enkele van de ongeveer 70 leegstandbeheerders hebben zich ontwikkeld tot multinationals, blijkt uit onderzoek van De Groene Amsterdammer en De Onderzoeksredactie. De omzet van marktleider Camelot verzesvoudigde in een paar jaar tijd.

De antikraakbureaus leveren tijdelijke woningen in leegstaande kantoren, scholen of slooppanden, met onzekere bruikleencontracten zonder huurbescherming. Toch werken bedrijven, overheden en woningcorporaties op grote schaal met ze samen omdat antikraak bekend staat als ‘de goedkoopste vorm van beveiliging’. Een rondvraag leert dat de rijksoverheid 200 kantoren, kazernes en andere gebouwen in beheer heeft gegeven en de grootste gemeenten samen zo’n 900. De vijf grootste woningcorporaties kwamen gezamenlijk uit op 1100 woningen waarin een veelvoud aan antikrakers woont.

Een antikraker heeft weinig rechten, maar veel plichten. Een daarvan is het leeg opleveren van de woning, inclusief het verwijderen van kachels en vloeren. In Zaandam leidde dit tot onrust toen naderhand bleek dat antikrakers zonder adequate bescherming vloeren hadden verwijderd in woningen waar asbest in zat. Ook in de Rotterdamse wijk Nieuw-Crooswijk moesten antikraakbewoners vloeren verwijderen voordat er asbestonderzoek gedaan was.

De overheid houdt geen toezicht op deze praktijken en neemt genoegen met een keurmerk dat de sector zelf mocht oprichten. Voor de antikraakbewoners zijn er wel talloze regels. Zo mogen ze geen kinderen hebben, geen feestjes geven, geen softdrugs gebruiken en moet hun woning altijd opgeruimd zijn. Er kunnen te allen tijde inspecteurs over de vloer komen, die boetes geven voor troep in huis en bij vrouwelijke bewoners navraag doen naar mogelijke zwangerschappen.

De leegstandbeheerders zijn gaan doen waarvoor ooit de woningcorporaties zijn opgericht: huisvesting bieden aan mensen met lage inkomens. Maar in tegenstelling tot huren, is antikraak een onbeschermde, ongereguleerde en onzekere vorm van wonen.


Het artikel ‘De leegstandindustrie’ is geschreven door Saskia Naafs en Guido van Eijck van De Onderzoeksredactie. Lees het hele verhaal deze week in De Groene. Nu online voor abonnees en voor iedereen met een weekabonnement (dat is een week lang toegang tot ons archief, inclusief een digitale editie van de huidige Groene Amsterdammer), en natuurlijk verkrijgbaar op Blendle.


Beeld: Twee antikraak-bewoners in een sloopflat in Arnhem. Deze mensen en de locatie komen niet in het stuk voor (Courtesy: Flip Franssen / Hollandse Hoogte).