H.J.A. Hofland

Tijd voor de herontdekking

Bent u van plan naar New York te gaan en dan weer terug te komen, neem dan nooit het vliegtuig dat omstreeks half vijf ’s middags van JFK of Newark vertrekt. Want wat kan er gebeuren: door de storm in de hogere luchtlagen voortgeblazen doet het vliegtuig er zes uur over en dreigt te vroeg in het zwaar beschermde Nederlandse luchtruim door te dringen. Dus moet je een half uur op een Amerikaanse startbaan wachten, of een half uur boven de Noordzee rondjes vliegen, of beide, vóór je om één minuut na zes uur ’s ochtends kunt landen. Je bent nog op tijd voor de Soundmixshow in de herhaling. Terug in het Nederlandse gekkenhuis.

Ik bedoel: met de bescherming van de Nederlandse nachtrust is het in orde. En dat we de verpletterende kakofonie die we de laatste maanden hebben veroorzaakt voor politiek aanzien, nou ja, het is meer gebeurd. In andere Europese landen is het ook niet pluis. De kater komt later. Maar er is iets anders. In alle Europese landen waar op het ogenblik om de macht voor de komende jaren wordt gestreden, is het begrip «buitenland» uit het debat verdwenen. Overal waar een verkiezingsstrijd aan de gang is, zijn de Europeanen bezig zich te provincialiseren. Zoals de zaken er nu voorstaan, zouden ze juist daarvan weleens spijt kunnen krijgen. Het is de hoogste tijd voor de herontdekking van Amerika.

We herinneren ons dat nog maar een paar maanden geleden Europa zich bezorgd maakte over het «unilateralisme» van president Bush en de zijnen. Dat werd vooral veroorzaakt door de Amerikaanse plannen om Saddam Hoessein zo vlug mogelijk uit de weg te ruimen. Toen escaleerde de Israëlisch-Palestijnse oorlog. Bush gedroeg zich eerst als de morele papaplu van Sharon, kwam toen tot het inzicht dat hij het initiatief van de buitenlandse politiek aan de premier/veldheer had afgestaan, en probeerde hem terug te roepen. Maar Sharon had zijn superioriteit in Washington bevestigd, dat heeft hij goed begrepen. Met steun van Amerikaans rechts is hij in feite degene die de buitenlandse politiek van Washington in het Midden-Oosten bepaalt. De mislukte reis van Powell is daarvan de bevestiging.

Intussen was de kroonprins van Saoedi-Arabië op bezoek geweest, met een niet zo nieuw vredesplan. Via de New York Times had hij ook laten lekken dat, bij voortduring van Sharons oorlog tegen Arafat, het oliewapen wel weer eens gebruikt zou kunnen worden. Bush en de kroonprins verschenen op de televisie als de beste makkers. De rechtervleugel reageerde furieus. Hoe kreeg de kroonprins het in zijn hoofd met het oliewapen te dreigen, terwijl hij intussen de terroristen in zijn land met rust liet en in het geniep verder alles deed om de Amerikanen dwars te zitten. Wie wil weten wat rechts in Amerika denkt, moet The New York Post lezen. «De president brokkelt af», schreef deze stem des volks afgelopen zaterdag.

Maakt u zich niet ongerust. Het Pentagon heeft nieuwe plannen met Saddam: een landoorlog, volgend jaar, desnoods met een leger van 250.000 man. En Sharon houdt de Amerikaanse president in zijn greep.

Waar blijft Europa? Dat hebben de Europeanen in de hitte van hun verkiezingsstrijd niet zo goed meer in de gaten, maar in Amerika heerst en groeit een heftig anti-Europeanisme. Dat heeft twee oorzaken. De rechtervleugel in Washington is van mening dat Europa de oorlog tegen het internationale terrorisme moet voeren volgens de regels die Washington stelt, onvoorwaardelijk, dus zonder diplomatieke poespas en gezeur over politiek als «de kunst van het mogelijke». En wat op z’n minst even ernstig is: een groot deel van de publieke opinie houdt zich ervan overtuigd dat aanvallen op synagogen, uitbarstingen van antisemitisme representatief zijn voor een Europees denken dat nu «opnieuw» baan breekt. Le Pen is de bevestiging.

De fameuze verwijdering tussen Amerika en Europa valt niet meer terug te voeren op een beredeneerbaar en onderhandelbaar politiek meningsverschil. Zoals de zaken er nu voorstaan, wordt het meningsverschil geladen met achterdocht, minachting en haat. Daar hebben Bush en de zijnen nog niets van begrepen, en de Europese regeringen evenmin.