Tilburg heeft een metro!

Voor drie Tilburgse stadskantoren zijn lichtbakken geplaatst met een stadsplattegrond. Over het stratenplan van de stad is een gekleurd lijnenpatroon getekend. Iedere lijn heeft zijn eigen kleur.

Een beetje wereldburger kan zo'n wegwijzer meteen thuisbrengen: het is de kaart van een wijdvertakt metronet. In Tilburg? In Tilburg.
Voor de kaarten bevinden zich luchtroosters. Wie daarop gaat staan om zijn weg te zoeken, stelt door een infraroodmelder een aantal mechanismen in werking. Het geluid van de ondergrondse zwelt aan, warme lucht trekt langs je benen, terwijl je de duffe lucht van onderaardse gangen opsnuift. Dit is interactief bewegwijzerd worden.
Maar waarheen? Nergens heen. De metro van Tilburg is alleen een suggestie. Dit werk heet ‘Metroality’ en is ontworpen door Marry Overtoom in het kader van de percentageregeling. In die wereld verschijnen de laatste tijd opvallende kunstwerken. In plaats van het maskeren of zelfs compenseren van stedelijke en architectonische catastrofes, of het produceren van ongenaakbare zwijgende objecten, proberen kunstenaars weer zelf omgeving en gemeenschapsleven te creëren. Overtooms 'Metroality’ is hier een voorbeeld van.
Zonder publiek bestaat dit werk niet. Het wil uitdrukkelijk een beroep doen op de verbeeldingskracht van de Tilburgers. De toeschouwer die in de buurt van zoiets institutioneels als een stadskantoor plotseling omgeven wordt door de ondergrondse wereld van de metro, zou naar de trappen willen gaan zoeken, op weg naar het perron.
Wil de kunstenaar de Tilburgers geestelijk uit hun stad verdrijven? Wil zij hun de mythen van de wereldburger slijten? Wil zij ze een moment afstand bieden, een vlucht uit de prozaïsche wereld van stadskantoren die, ook al zijn ze nieuw, toch altijd verwijzen naar de wereld van het bestuur, de lokale gemeenschap, het eigen territorium? Wil zij de Tilburgers de indruk geven dat ze onderweg van nergens naar nergens zijn?
Overtoom legt verbanden met wereldsteden als New York, Tokio, Londen, Parijs en Berlijn. Het gaat haar om de vlucht van de gedachten naar verre oorden. Zo staat het althans in de begeleidende teksten. Ik wens de Tilburgse reisbureaus alvast veel succes bij het te gelde maken van de nieuwe reislust in Tilburg. Want allicht zal een deel van de dromers het niet bij de droom laten en zich meteen naar een reisagent haasten voor een retourtje naar deze of gene wereldstad.
Er is natuurlijk iets anders aan de hand. De virtuele subway van Tilburg moet mensen aanzetten tot een associatie van Tilburg met de grote metropolen. Alsof je in de Lichtstad bent, of in The Big Apple. En zo'n associatie, met Amsterdam, wil ik u niet onthouden:
Ik stap vaak op in het metrostation Nieuwmarkt. Gemiddeld een keer per week is daar een steekpartij gaande, een suïcide, een razzia, een afrekening, of op zijn minst een ongezonde samenscholing. Daartussendoor zie ik overal zilverpapiertjes liggen. Ook dit is de wereld van de metro. Laten we dat niet over het hoofd zien, ook al zijn we in onze gedachten in de mooie, verre, verschrikkelijke metropool. Er zal ook menige Tilburger zijn die door dit werk blij wordt gemaakt met het feit dat de stad géén metro heeft.
De kunstenaar en de opdrachtgever zal het om een dergelijke gedachte niet te doen zijn geweest. Overtoom figureert op de foto’s in het vouwblad dat bij het werk verschenen is. Incognito, met een donkere zonnebril op. Uiteindelijk gaat het haar om de heerlijke anonimiteit van de Grosstadt. In de metro komen gezichten uit alle windstreken bij elkaar, hier zie je wat er in deze tijd eigenlijk gaande is. Onder de veilige dekking van het op weg zijn, kun je hier je medeburgers grondig bestuderen. Opeengepakt op de vierkante meter, tot elkaar veroordeeld voor weet ik hoeveel stations, biedt de metro een staalkaart van de samenleving. Zo'n veelkleurig palet gun je iedere gemeente.