Tips van onze critici: Designated Survivor, Laura van Dolron & Medialogica

Onze critici verzorgen wekelijks een selectie uit het kunstaanbod. Deze week o.a. de Medialogica-aflevering over het Oekraïne-referendum, de nieuwe Netflix-serie Designated Survivor & en Standup-filosofie van Laura van Dolron: Wij.

Medium 1000x563 q90 a3552818a0bcac4e2a74c13539ef5f00

_ Wij. _

LOEK ZONNEVELD - Theater

Wij punt. Z_o heet de nieuwe solo van Laura van Dolron. Ze staat voor een lege kast met een eenzaam molentje van Delfts blauw en een kansloze kamerplant. Een ontruimd huishouden, dat ‘wij’ van haar. Ze begint meteen ons ‘wij’ te ontwapenen. Ieder van ons gaat vanavond namelijk minimaal één keer denken (en stiekem tegen zichzelf zeggen): ik niet, dat geldt niet voor mij. Ons ‘wij’ bestaat niet zoals het ‘wij’ in haar ijzersterke openingsverhaal. Dat overigens is ontleend aan een televisie-evergreen, een aflevering van de Wim Kayzer-serie voor de VPRO gemaakt, _Van de schoonheid en de troost (zoek op ‘George Steiner’, zeer de moeite waard om terug te zien, de hele aflevering trouwens). Wij hebben een bouwvalliger identiteit dan daar, in dat verhaal uit 1937. Maar ja, ons zogeheten ‘wij’ is wel een identiteit waarin alle nieuwkomers en thuislozen moeten integreren. En hoe integreer je in een bouwval met een molentje en een kamerplant? Vraagt de standup-filosofe. Laura van Dolron weet iemand die niet kan wachten: haar dochtertje van anderhalf. En daar schemert de inzet en de urgentie van deze alleenspraak door de openingsalinea’s heen. De lat ligt anders dan voorheen. Niet meteen hoger, nog wel wankelend ook, er zijn steviger stutten nodig. Maar de vragen zijn noodzakelijker geworden. Sinds het kind er is. Want de aanwezigheid van een kind engageert je op een andere, misschien zelfs wel op een totaal nieuwe manier.

Medium wij 20laura 20van 20dolron  c2 aekamerich 20 26 20budwilowitz 20 eyes2 6

Aldus op scherp gezet begint Van Dolron op jennerige wijze de clichés uit het woud van ons ‘wij’ langs te lopen. Door haar retorische slimheid is ze mij in ieder geval steeds een paar slagen voor, ieder ja maar blijkt een hoofdpijndossier met bijgeleverde medicatie. We jakkeren op een prettige manier buiten adem naar de volgende halte. Er is immers geen tijd te verliezen. Ook de preken voor eigen parochie worden niet overgeslagen. Met een stoer bij elkaar geacteerde boosheid krijgen twitterende populisten en geestelijk minder valide schreeuwlelijkerds, op fora die raar genoeg almaar ‘sociale media’ blijven heten, van Laura van Dolron op hoge toon van onder uit de zak. Aan de quasi-argumentaties van die lieden gaat haar kind, gaan onze kinderen, helemaal niks hebben. En: als je het verdomt om je een beetje te informeren, verspeel je tevens het recht om mee te beslissen. De vergelijking met een rijbewijs als proeve van rijvaardigheid, hier: rijvaardig in de rede en in de redelijkheid, werkt op mij als een troostende trouvaille.

Na afloop keften enkele ongeneeslijke beterweters uit mijn sociale omgeving op een venijnige wijze over Wij. als een oefening in veilige groepsdynamiek van het in slaap gesust homogeen toneelpubliek, dat zijn zelfkritisch gelijk komt halen in dit soort sessies. O, ja? In slaap gesust? Spreek voor Uzelf! Ik ben in tijden niet zó klaarwakker uit een voorstelling gekomen. En dacht bij mezelf: als ik al lid ben van een elite (wie stelt dat overigens vast, ik heb trouwens al eeuwen geen contributie meer betaald voor de elite, ben ik dan nog wel links genoeg?), mag ik alstublieft voor mijzelf uitmaken wanneer ik in een theaterzaal schoongespoeld en door de war geschud wil worden? Blijft het stellen van ongemakkelijke vragen toegestaan, ook als het bij de intellectuele elite zogenaamd reeds geruime tijd bekende vragen zijn?

Wij. Tot in februari 2017 overal in Nederland en Vlaanderen

Foto: Laura van Dolron in ‘Wij’ (Kamerich & Budwilowitz-Eyes2)


Designated Survivor

GAWIE KEYSER - SERIE

De figuur van de Amerikaanse president heeft een rijke geschiedenis in film en televisie. Soms is hij een actieheld, soms belichaamt hij morele en ethische dilemma’s in het politieke debat. Maar altijd biedt het verbeelden van de commander in chief een reflectie van het culturele klimaat, wat het extra interessant maakt dat hij in zijn nieuwste incarnatie een brildragende nerd en een idealistische gezinsman is die van politiek niets weet.

In de dramaserie Designated Survivor is het landschap in Washington volledig verwoest. Het Capitool ligt in puin na de ergste terreuraanslag sinds 11 september; alle leden van de Amerikaanse regering zijn omgekomen. Of toch niet: één minister heeft de enorme explosie overleefd.

Hij is de zogeheten designated survivor, een vooraf aangewezen minister die volgens protocol naar een veilige locatie wordt gebracht wanneer het voltallige kabinet ergens aanwezig is, zoals tijdens de State of the Union. Dit zorgt ervoor dat de regering haar werk kan voortzetten in het geval van een catastrofale aanslag. Dat is nu gebeurd, en die overlevende moet aan de slag als nieuwe president in gevaarlijke tijden. Hij boezemt wel meteen vertrouwen in, want kijk, het is Jack Bauer!

Bijna automatisch denk je aan dit iconische personage uit de actieserie 24 wanneer acteur Kiefer Sutherland in Designated Survivor verschijnt als president Tom Kirkland. Deze casting is duivels slim, want Kirkland is alles wat Jack Bauer niet is: onzeker, een gezinsman en vooral géén leider. Dit althans is het uitgangspunt in de eerste drie afleveringen. Of het zo zal blijven is een interessante vraag: de implicatie is immers dat Amerika juist nu een daadkrachtige actieheld Bauer-stijl nodig heeft in het Witte Huis. En niet een zachtaardige twijfelaar die liever dingen leest dan dingen doet.

Designated Survivor mist vooralsnog de complexiteit van andere recente dramaseries over de Amerikaanse politiek. Het verhaal beweegt razendsnel, en het accent is meer op what if-actie dan op dilemma’s rond ideologie. Veel personages zijn in eerste instantie behoorlijk plat: de echtgenote van president Kirkland en zijn tienerzoon, FBI-agenten die de aanslag op het Capitool onderzoeken en de haviken van het Pentagon die uit reflex willen bombarderen ongeacht wie het doel is.

Medium 1000x563 q90 a3552818a0bcac4e2a74c13539ef5f00

De vraag in de komende weken zal zijn of Kirkland een mix van Jack Bauer en Francis Underwood (de president in House of Cards) zal worden. In ieder geval vraagt de ramp van de president twee dingen die Bauer en Underwood in overvloed hebben: daadkracht en politiek instinct.

Een alternatief is dat Kirkland zichzelf blijft – een interessante optie gezien de huidige strijd om het Witte Huis tussen Donald Trump en Hillary Clinton. Hoewel het erop lijkt dat Trump zichzelf iedere dag meer en meer torpedeert, hebben veel Amerikanen het gevoel dat ook Clinton niet het antwoord is.

Wat het antwoord dan wél zou kunnen of moeten zijn valt in Amerika dikwijls af te lezen aan de populaire cultuur, wat Designated Survivor eens te meer onderstreept. Zie president Kirkland: hij is geen celebrity, geen pussy grabber zoals Donald Trump, geen gladde politicus zoals Clinton.

Designated Survivor suggereert een hunkering naar ‘beter’, juist nu de campagnes van Trump en Clinton in de aanloop naar de verkiezingen van november dagelijks nieuwe dieptepunten opleveren. Het droombeeld is dit: een integere commander in chief die bij zijn principes blijft, ook al vliegen de schijnbeelden in het politieke spel in Washington hem nog zo om de oren.

-

Designated Survivor is nu te zien op Netflix, met wekelijks nieuwe afleveringen.


Medialogica: Het Oekraïne-referendum

WALTER VAN DER KOOI - Televisie

In de Volkskrant van zaterdag schreef Kees Kraaijeveld een stuk ter verdediging van ‘de waarheid’ in een tijd dat elke interpretatie van gebeurtenis of ontwikkeling niet meer dan ‘ook een mening’ wordt genoemd. Waarmee alles gelijkwaardig en dus betekenisloos wordt. En, besef ik, wat ‘fact-checking’ (meer dan ooit noodzakelijk en toegepast in trumpiaanse tijden) filosofisch gezien tot zinloze exercitie maakt. Praktisch lijkt dat het al, gezien het feit dat mensen zich ook in hun stemgedrag nauwelijks door feiten laten hinderen. Zowel in beeldvorming als in feitenonderzoek spelen media een gigantische rol (sorry voor de open deur) en Medialogica van Human is een programma waarin per casus wordt onderzocht hoe die ons beeld van de werkelijkheid bepalen. Binnenkort komen er drie nieuwe afleveringen, waarvan ik de eerste, over het referendum inzake het associatieverdrag met Oekraïne, in zeer voorlopige versie mocht zien. Genoeg om aan te raden.

Medium medialogica

Het betreft een poging tot waarheidsvinding in het kwadraat, omdat de vraag is welke rol feiten speelden in de campagnes rond het ‘nee’ en ‘ja’ en in de uiteindelijke uitslag. In wat ik zag zit nog geen eenduidige conclusie, en die zal er volgens regisseur Misja Pekel waarschijnlijk ook niet komen omdat het verdrag zeer breed en in veel opzichten vaag is, de feiten niet altijd te controleren zijn en beïnvloed zullen worden door komende ontwikkelingen. Dat het ‘nee-kamp’ in zijn ‘framing’ sterk inspeelde op emoties is duidelijk, dat het ‘ja-kamp’ dat ook deed (zo schreef ‘ja’-voorman Livestro dat ‘nee’-voorman Bart Nijman onder een Poetin-dekbed slaapt) is misschien minder bekend. Dat het ‘nee’-kamp bedrevener is in het zwart maken van tegenstanders en hun motieven dan het ‘ja’-kamp lijkt duidelijk wie aan ‘Geen Stijl’ denkt – dat het ‘niet zwart maken’ officiële richtlijn van de ‘ja’-campagne van de overheid was, was nieuw voor mij. Zoals er ook veel wetenswaardigs in zit over methoden en technieken van beïnvloeding middels internet.

Wat ook de conclusie van de makers moge worden, de aflevering geeft in elk geval een gedegen, verhelderende en boeiende reconstructie van het proces – vanaf de handtekening van Porosjenko onder het verdrag (maart 2014) tot het referendum. Maar dat in tijden van oorlog feiten het afleggen tegen propaganda en de waarheid als eerste sneuvelt, dat lijkt me ook na deze documentaire onbetwist. Overigens, steeds meer mensen gedragen zich trouwens alsof het oorlog is, terwijl het dat niet is. En ja, dat is ook een mening. En misschien krijg je daar dan weer oorlog van. Hebben ze toch gelijk.

-

Misja Pekel, Judith Konijn, Het Oekraïne-referendum, Medialogica, Human, donderdag 20 oktober, NPO 2, 22.55 uur.

Donderdag 27 oktober in Medialogica een aflevering over de Nieuwjaarsnacht in Keulen. Donderdag 3 november over de Zwarte Piet-discussie.