Tips van onze kunstcritici

Een selectie uit het kunstaanbod van de week door onze critici. Met onder meer een homeopathisch percentage wereldnieuws, een spitsvondige Vijand van het volk, Best Kept Secret, en een kannibalismefilm.

Kunst – Koen Kleijn

Lucht! – vanaf 22 juni

Medium 2373d007cb0fe8d1e46b6439c1351488

Volgende week opent in De Hallen Haarlem Lucht! in de Nederlandse kunst sinds 1850, een voortzetting van de mooie reeks zomertentoonstellingen (na Naar Zee! en Zo Hollands) aldaar. Ik neem niet aan dat de nieuwe directeur, Ann Demeester, hier al een zwaar stempel op gedrukt heeft; de vorige tentoonstellingen blonken uit door een inventieve en niet zwaarwichtige presentatie van oud en nieuw, bekend en onbekend; hier hangen Schelfhout, Weissenbruch, Gestel en Mesdag naast Körmeling en Van der Werve. De Hallen Haarlem, dehallenhaarlem.nl

Mondriaan & Matisse – tot 5 oktober & tot 7 september

Medium mondrianreconstructionpar

Geopend in Tate Liverpool, een tikje uit de route, maar misschien bent u op weg naar het Lake District: Mondrian and his Studio’s, een fraaie reconstructie van het atelier van Mondriaan in Parijs, de vijfhoekige ruimte met potkachel waarin de schilder een poging deed in een zuiver ‘neo-plasticistische’ wereld te leven. De reconstructie stond eerder ook in Den Haag. tate.org.uk. En als u in Londen bent, niet te missen: Henri Matisse, The Cut-Outs, Tate Modern. Waaruit blijkt dat genie niet zomaar opdroogt als je toevallig wat ouder en wat minder mobiel begint te worden.

Een explosie van draden in MMK Arnhem – t/m 17 augustus

Medium chiharu shiotas during sl 001

Ik schreef vorige week over de overzichtstentoonstelling van Esiri Erheriene-Essi in Museum Arnhem, maar daar is ook Threads, een aardig overzicht van werk van 25 kunstenaars die ‘iets’ met textiel en draden hebben. In sommige werken mag u zelf een steekje zetten. Bepaald spectaculair is Life of Thread van Shiharu Shiota, de Japanse kunstenares die volgend jaar het Japanse paviljoen in Venetië gaat vullen. Zij vangt een eenvoudig naaitafeltje in een explosie van zwarte draden, zeer imposant, vaut le détour. Overigens zijn het Arnhemse Zelfportret (1912) van Jan Mankes, zijn landschapje Woudsterweg en zijn schilderijtje van de Witte Geit al ruim voldoende om u ‘het eindloos levenspad met fletse lach te doen vervolgen’, natuurlijk. mmkarnhem.nl

Muziek – Leon Verdonschot

Er is nog plaats naast Lowlands: Best Kept Secret – 20-22 juni, Beekse Bergen, Hilvarenbeek

Medium bestkeptsecret sfeer9

Het was er vorig jaar voor het eerst, en het liep, na wat sanitaire problemen op de eerste dag, onmiddellijk wonderlijk gesmeerd. Best Kept Secret, het festival dat definitief duidelijk maakte dat er nog plaats is links van Lowlands. Het hoogtepunt van vorig jaar, Portishead, staat over een paar weken overigens op Lowlands. Maar Best Kept Secret heeft dit jaar opnieuw een prachtige locatie (de Beekse Bergen), erg goed eten, een voorbeeldig publiek (dat zeldzaam weinig door concerten heen ouwehoert en het terrein zeldzaam schoon houdt) en een behoorlijk scherp programma, met als te verwachten hoogtepunten de meeslepende grote gebaren van Elbow, het spannend minimalisme van James Blake en de makers van een van de beste gitaarrockbands van dit jaar, The War on Drugs. Ook nieuw: betalen zonder muntjes, maar met een polsbandje. Critici haalden NSA, 1984 en Snowden erbij, veel andere festivalgangers dachten vooral: lekker handig.

Film – Gawie Keyser

We Are What We Are verlegt de grenzen van ‘smaak’ – te zien vanaf 19 juni

Kannibalismefilms zijn een curieus subgenre: het shockeffect is zo groot dat weinig anders mogelijk lijkt in de lijn van thema of karakter. Het beroemdste voorbeeld, Ruggero Deodato’s Cannibal Holocaust, stamt uit eind jaren zeventig, en uit, waar anders, Italië, het land dat in die tijd een wereldheerschappij voerde wat betreft de subversieve cinematografie. De film heeft vele fans, niet in de laatste plaats Martin Koolhoven, de Nederlandse regisseur en kenner op het gebied van cult cinema die ooit in een interview in De Groene Amsterdammer vertelde over zijn fascinatie voor dit werk. Mij is de waarde van dit soort films — na die van Deodato volgden er nog velen — nooit duidelijk geworden.

Dat ligt iets ingewikkelder in het geval van We Are What We Are van Jim Mickle, een kannibalismefilm met artistieke pretenties: een grauw kleurenpalet, constant regen en meditatieve beelden van de gevaarlijke natuur.

De film begint erg goed, maar dan blijkt het gezin in het centrum van het verhaal er dubieuze eetgewoonten op na te houden. De familiewoning lijkt uit The Texas Chainsaw Massacre te komen: gemaakt van hout en gelegen ergens in een onherbergzaam gebied waar normale mensen niet graag komen. Een vader (Bill Sage) blijft er alleen achter met zijn twee tienerdochters en zoontje van een jaar of acht als hun echtgenote en moeder overlijdt. Een plaatselijke arts – prachtig gespeeld door de veteraan Michael Parks die in recente jaren opnieuw op de voorgrond treedt in films van Quentin Tarantino – vermoedt onraad als hij een autopsie uitvoert. De vrouw leed namelijk aan een zeldzame ziekte die vooral onder stammen in Papoea Nieuw-Guinea voorkomt. Een duidelijk teken: kannibalisme. Maar je blijft kijken. Dat komt doordat Parks zo goed op dreef is, net als nog een ster van weleer, Kelly McGillis (wie zal haar ooit vergeten in Peter Weirs Witness), hier in de rol van een buurvrouw die iets met de vader lijkt te hebben. Dan vindt de arts een botje stroomafwaarts van wat dus een horrorhuis blijkt.

Schijnbaar had niemand ooit door dat er wel erg veel mensen vermist worden in de buurt van dit gezin. En dat de vader opvallend veel tijd doorbrengt in een schuur in de buurt waarvan er gillen en het geluid van kettingen slepend over een betonnen ondergrond hoorbaar moeten zijn (Kelly McGillis woont er vlak naast!). En dat het gezin bijna nooit boodschappen doet. Arme kinderen. Honger hebben ze. Dan zegt vader eindelijk dat het tijd is om te eten. En eten zullen ze.

We Are What We Are zal fans van het genre zeker aanspreken vanwege de artisticiteit van het werk. Regisseur Mickle weeft ook interessante verwijzingen naar het historisch determinisme door het verhaal met een back story over de voorouders van de moeder, die zich meer dan een eeuw geleden in het gebied hadden gevestigd na een barre tocht waarin hongersnood mensen tot extreme daden had gedreven. De nazaten zitten sindsdien opgezadeld met de ‘misdaden’ van toen. Maar zien ze het eigenlijk als een misdaad, dit eten van mensenvlees? En het is een metafoor voor… wat precies? Duidelijk wordt het mij niet. Toch beveel ik We Are What We Are van harte aan: het werk verlegt de grenzen van ‘smaak’ (woordspeling onvermijdelijk), en dat is veel waard. De vragen waarmee je de bioscoop verlaat zijn daardoor prikkelend, hoewel ik graag met Helen Mirren spreek wanneer ze aan het einde van Peter Greenaway’s The Cook, The Thief, His Wife, and Her Love_r (1989) van achter haar chique sluier de gangster Albert Spica, die nét een hap gekookte minnaar neemt, toesnauwt: _‘Cannibal.’

TONEEL – Loek Zonneveld

ITs toont spitsvondige Vijand van het volk – 20-28 juni

Medium 1095 1250 800 crop imagetool 0 0 0 0

Het Holland Festival is nog maar net achter de rug of in Amsterdam barst over een kleine week het volgende theaterfestijn los, het Internationaal Theater School Festival, oftewel het ITs. Tussen 20 en 28 juni tonen in een grote reeks Amsterdamse theaters en op locaties nieuwe talenten van uiteenlopende opleidingen in binnen- en buitenland de voorstellingen waarmee ze afstuderen en toetreden tot de markt van brood & spelen. Daarbij ook Hilde Tuinstra (regie), Marion Schindler (vormgeving) en Dennis de Bont (producent), die samen met een klein ensemble toneelspelers verantwoordelijk zijn voor de voorstelling Vijand van het volk, vrij naar een tekst van de Noor Henrik Ibsen uit het eind van de negentiende eeuw, overigens de derde versie van dit stuk binnen één toneelseizoen. Het milieuschandaal waar het drama over handelt speelt zich dit keer af rond een Aquadome met heilzame waterkuren. Het publiek zit aan twee kanten van het compacte, doorschijnende decor, onder meer bedoeld voor een televisiestudio waar het centrale gevecht uiteindelijk zal uitbarsten. De speelwijze is frontaal, spitsvondig en vol actuele verwijzingen, die hier en daar wel een tikje heel erg gewild en op een bijdehante manier gewaagd genoemd kunnen worden. Volgende week in de Kroniek meer ITs. itsfestivalamsterdam.com

TELEVISIE – Walter van der Kooi

Homeopathisch percentage wereldnieuws in _ Zomerochtend –_ vanaf 7.00 uur op Nederland 1

Wie wil zien hoe de NOS de opmars van ISIS in Irak en de burgeroorlog in Oost-Oekraïne wegwerkt tussen de neus en lippen van het WK voetbal kijke vooral naar Zomerochtend. Waar normaal rond die tijd een toch al met veel vox populi aangelengd informatierantsoen wordt toegediend in de klassieke vorm van het Journaal blijft er nu van wereldnieuws nog slechts een homeopathisch percentage over. Maar elke al dan niet dronken halve zool die voldoende poen heeft voor reis naar en verblijf in Brazilië mag uitgebreid komen vertellen wat zij of hij vond van het eerste doelpunt van Van Persie (ongelooflijk), van de uitslag (niet verwacht), van het Braziliaanse publiek (helemaal voor Holland) – op voorwaarde dat zij of hij oranje is uitgedost en dat liefst een beetje lollig. Minder bedeelden komen aan het woord als ze zijn gaan slapen in een oranje koepeltentje op het gras van het Feyenoord-stadion. Als schaarse overlevenden binnen nu en dertig jaar willen weten waarom de Schepper ons land door een zondvloed heeft weggevaagd, zal Hij ze deze beelden tonen en zullen ze nederig toegeven dat Hij in zijn recht stond.

Kunstuur bezoekt Sint-Petersburg – zondag 29 juni, Nederland 2, 18.50 uur

Een special van Kunstuur (Avro), waarin Jasper Krabbé en David Bade voor en met ons de Biënnale Manifesta in Sint-Petersburg bezoeken. Dat zou ik niet aanraden als dit koppel niet de geslaagde maar in de pers nauwelijks opgemerkte reeks ArtMen had gemaakt, waarin ze collega-kunstenaars in een groot aantal Europese steden opzochten om te praten over en kijken naar het kunstklimaat ter plekke – van Maastricht tot Istanbul, van Brussel tot Warschau. Die hele reeks is gewoon nog te zien via Uitzending gemist, ArtMen. Trouwens, voor de Nederlandse inzending maakten Marlene Dumas, Rineke Dijkstra en Erik van Lieshout nieuw werk.


Beeld: Lucht!: Guido van der Werve, nummer 9, 2007; Mondriaan: Reconstruction of 26 rue du Depart, Paris based on 1926 Photo by Paul Delbo Photograph © 2014 STAM, Research and Production: Frans Postma Delft-NL. Photo: Fas Keuzenkamp © 2014 Mondrian/Holtzman Trust c/o HCR International; Life of Thread: Chiharu Shiota’s installation During Sleep (2010). Photograph: Chiharu Shiota/Haunch of Venison; Best Kept Secret: © VPRO 3voor12 / Renée van der Hoff; Een vijand van het volk: Stefan de Haan.