Tips van onze kunstcritici

Een selectie uit het kunstaanbod van de week door onze critici. Met onder meer: David Cronenberg, Nieuwe helden, het tirannenstuk van Théâtre du Soleil Parijs, en Jack White.

Televisie – Walter van der Kooi

Voor ongebroken wielerfanaten, twijfelaars en spijtoptanten: Nieuwe helden – 3 juli, Ned 2, 21.50 uur

WK voetbal, Wimbledon, Tour de France – waar hebben we het aan verdiend? Over twee jaar alweer EK en Olympische Spelen. Hoezo, gebrek aan zingeving? Jammer wel dat ik jaren geleden het wielrennen, inclusief Tour, heb opgegeven. Uit een mengsel van verheven verontwaardiging over de wielerbeerput en van banaal opportunisme, omdat nauwelijks nog een Nederlander een deuk in een pakje boter reed. Wie daar bovenop eczeem van Mart Smeets krijgt is klaar voor afscheid. Toch, hele volksstammen van moreel hoogstaande en intelligente lieden als Bert Wagendorp laten zich hun heilige graal niet afnemen. Met redeneringen als ‘in tijden van Wim van Est en Woutje Wagtmans was het ook al doping en gekochte overwinningen geblazen’ en vragen als ‘hoe denk je dat het in atletiek, honkbal en voetbal toegaat’ proberen ze je klem te zetten. Een tamelijk negatieve benadering, maar inderdaad, als ik alle sport behalve korfbal zou moeten opgeven omdat het overal smeerlapperij is, duikt gruwelijke horror vacui op. Voor ongebroken wielerfanaten, voor twijfelaars en spijtoptanten is Nieuwe helden aan te raden, Teledoc (dus speelfilmlengte) van Dirk Jan Roeleven over de van huis uit Nederlandse Argos-Shimano-wielerploeg. Frisse jongens die zich afzetten tegen de oude garde die hun sport verziekt heeft en die zelf op een bordje pasta de hoogste cols bedwingen. Niet dat ze in dat onderdeel uitblinken (en dus ook niet in klassementsrijden), maar met de Duitse topsprinters Degenkolb en Kittel hebben ze genoeg potentiële etappeoverwinningen in huis om de boekhouding sluitend te krijgen. Roeleven kreeg ruimhartig toegang, maar vraagt toch aan ploegleider Kemna of hij met een gerust hart kan zeggen dat hij ‘de waarheid’ filmt. Het antwoord is cryptisch: hij moet vooral goed opletten en dan zegt Kemna wel dat hij de waarheid ziet. Voor liefhebbers een uniek inkijkje in voorbereiding op en dagelijkse gang van zaken tijdens een grote ronde. En in de onmenselijke inspanningen die worden geëist – wat Roelevens vraag te begrijpelijker maakt: ‘Dit kan menselijkerwijs toch eigenlijk niet?’ Ongerechtigheid komen we niet tegen, wel veel eten, bergen voedingssupplementen en vaak pijnlijke massages. Een jongensboek omdat Kittel maar liefst vier etappes wint. Waarbij de eerste hem en de ploeg een dag de gele trui oplevert. En de laatste, in Parijs, wraak is op supersprinter Marc Cavendish, die Kittels helper Tom Veelers uit frustratie over onverwacht sterke concurrentie in een etappefinale een doodsmak laat maken. Waardoor die zelfs uitvalt. Jammer voor Veelers, is het kleinzielig minimale non-excuus van Cavendish uit het perfide Albion, die de kijker te meer gaat haten omdat Hollandse Veelers zo een aardige jongen is. Jongensboek, zei ik toch?

Toneel – Loek Zonneveld

Het tirannenstuk van Théâtre du Soleil Parijs – dit jaar inde Cartoucherie de Vincennes in Parijs

Medium macbeth site 2 de3f5

Het is zo’n moment waarop je wacht, waarop je wachten kunt. Macbeth is zojuist koning geworden. Zijn boezemvriend Banquo heeft hij door huurmoordenaars uit de weg laten ruimen. Diens zoon Fleance is ontkomen. De nachtmerrie van de tiran is derhalve nog in tact gebleven. Tijdens een drankovergoten feestmaal verschijnt de gedode Banquo. Hoe speel je een spook?

Hier komt de ontsnapte zoon op, met een kroontje op zijn knapenkoppie. Hij bonst op de vloer van de feestzaal. De kinderknuist veroorzaakt een reeks doffe dreunen. Uit de rokerige vloer verrijst het bebloede fantoom. Het is de kinderoplossing. Shakespeare zou hem zelf in zijn publiekstheater aan de Theems verzonnen kunnen hebben. Misschien hééft hij haar wel verzonnen. Hier, in een van de mooiste toneelzalen ter wereld, de Cartoucherie de Vincennes in Parijs, het theaterhuis van Théâtre du Soleil, is ze verzonnen door Ariane Mnouchkine. Vijfenzeventig is ze nu, haar Zonnespelers zijn, samen met hun trouwe publiek en hun kinderen en kindskinderen met hun allen vijftig geworden. Hun jubileumvoorstelling, the Scottish Play waarvan je in Engeland de naam niet mag noemen, Macbeth dus, het tirannenstuk, speelt in deze tirannentijd nog tot midden juli, vanaf begin oktober weer tot het eind van dit jaar. We komen er nog uitgebreid op terug.

Film – Gawie Keyser

David Cronenbergs verontrustende viering van het lichamelijket/m 14 september in EYE

Medium dead ringers 2000 001 06 0084 4 5 092

EYE organiseert deze zomer een grote tentoonstelling rond het werk van de Canadese regisseur David Cronenberg. Tegelijkertijd draaien alle films uit zijn oeuvre in de heilige zalen aan het IJ, uitgerekend daar waar in voorgaande jaren retrospectieven van Stanley Kubrick en Federico Fellini te zien waren. Op alle fronten een belangrijk event: hiermee schuift Cronenberg, die als compromisloze horrormeister aan het begin van zijn carrière zich de toorn van critici op de hals haalde, definitief van de periferie naar het centrum van de cinematografie.

Aanstaande maand meer over Cronenbergs visie op mens en wereld in De Groene Amsterdammer, maar voor nu, dit: zijn belangrijkste metafoor – ziekte in de vorm van infectie, mutatie en epidemie – slaat ook terug op de invloed van zijn films op de cultuur. Je zou kunnen zeggen dat de wereld voor het eerst midden jaren zeventig ‘besmet’ is geraakt met Cronenberg — met zijn verpletterende horrorfilm Shivers waarin de bewoners van een luxe, ultramodern flatgebouw in sekszombies veranderen door een parasiet overgedragen tijdens geslachtsgemeenschap. Laatste scène: de bewoners, allen nu geïnfecteerd, verlaten het gebouw in een stoet auto’s die ordelijk, bijna het gevolg van een meesterplan, richting de beschaving rijdt.

En nu is Amsterdam aan de beurt. De tentoonstelling is beeldschoon, een eye-opener zowel voor wie deze bijzondere cineast een warm hart toedraagt als voor mensen die voor het eerst met hem kennismaken. Er is van alles te zien, van de ‘gynaecological instruments for operating on mutant women’ (Dead Ringers, 1988) tot de Victoriaanse jurken uit A Dangerous Method (2011). En als je niet goed uitkijkt schrik je je lam: een levensechte Mugwump (Naked Lunch, 1991) waarvan het lijkt of hij (zij?) ieder moment iets gaat zeggen.

De tentoonstelling is een verontrustende viering van het lichamelijke, van de cartesiaanse splitsing tussen lichaam en geest, het onderwerp dat Cronenberg al zijn carrière lang bezighoudt, van de eerste, op het oog ‘simpele’ horrorfilms waarin wetenschappers bizarre experimenten uitvoeren, tot later werk waarin existentiële vragen naar voren komen, en meer recent films als Eastern Promises en Cosmopolis, over de plaats van de mens in de maatschappij.

Dubbelen in The Doublete zien vanaf 26 juni

Regisseur Richard Ayoade heeft goed gekeken naar Terry Gilliams orwelliaanse satire Brazil (1985) voor zijn film The Double waarin Jesse Eisenberg een kantoorklerk speelt die in het claustrofobische bedrijf waar hij werkt op een mooie dag zijn dubbelganger tegenkomt. Dezelfde bizarre sfeer als in Gilliams film overheerst in The Double: neo-noir-belichting, hals-over-kop-camerabewegingen, frenetieke montage en stereotypen uitvergroot tot het groteske, zoals de baas van het kantoor die in alles Ian Holm in een soortgelijke rol in Brazil nadoet. Of Ayoade meer te bieden heeft valt te betwijfelen. In eerste instantie irriteert de Gilliam-connectie mij vooral, net als Eisenberg die eerder veel beter was, vooral in het recente, uitstekende Night Moves van Kelly Reichardt. Bovendien draait er nog steeds de meesterlijke dubbelganger-film Enemy van Dennis Villeneuve, met die wonderlijke spinnenvrouwen. (Terloops, ik lees ergens dat David Cronenberg ooit een droom had over een spin die ’s nachts uit de mond van een vrouw kruipt, en overdag weer in haar lichaam verdwijnt. Zou Villeneuve dit gegeven als uitgangspunt voor zijn film hebben gebruikt?) Niettemin, The Double is een curieuze film, zeker de moeite waard, maar een werk dat uiteindelijk verbleekt bij dat van Gilliam en Villeneuve.

Popmuziek – Leon Verdonschot

Ignite28 juni Deventer, 29 juni Dynamo Eindhoven

De ‘Backstreet Boys van de hardcore’ zijn ze ooit grappend genoemd, vanwege onder meer hun extreem pakkende nummers. Ignite is naast de meest luie (hun laatste studioalbum dateert van 2006) ook nog steeds een van de beste hardcorebands ter wereld. Door die nummers, en door de wonderlijk krachtige en hoge stem van zanger Zoli Teglas, die dan weer de Pavarotti van de hardcore wordt genoemd.

Ghost30 juni in de Melkweg

De mooiste foto van de afgelopen Pinkpop-editie was niet een van de vele fraaie van Mick Jagger tegen een ondergaande zon, maar toch echt deze.

Maandagavond speelt Ghost, de band die altijd zal blijven horen dat ze veel vriendelijker en toegankelijker klinken dan ogen, in de Melkweg.

Jack White1 juli in de Heineken Music Hall

Ja, hij speelt ook nummers van The White Stripes. En van de Raconteurs. En van The Dead Weather. Van al zijn bands dus. En van zijn solo-album. En op sommige avonden zelfs van de band waar hij het van leerde: Led Zeppelin.