Tips van onze kunstcritici: Joseph Arthur, The Hollow Crown en meer

Onze critici verzorgen wekelijks een selectie uit het kunstaanbod. Deze week o.a. Joseph Arthur, The Hollow Crown en meer.

Medium the hollow crown tom hiddleston 3

Muziek – John Coffey

John Coffey is niet alleen een van de meest opwindende live-acts van Nederland, en de band die wereldberoemd werd toen zanger David Achter de Molen vorig jaar op Pinkpop met een achteloos gebaar een vol glas bier uit de lucht plukte, leegdronk en weggooide, het is ook een band die nadenkt over de vraag hoe je, als je zoveel optreedt, van die optredens toch nog af en toe iets heel origineels maakt. En Joh Coffey heeft iets heel origineels bedacht: ze spelen dit weekend een volledige soundtrack. Niet van een film maar van een spel: van de legendarische game Tony Hawk Pro Skater 2 uit het jaar 2000, waarvoor een volledige generatie ooit hun proefwerkweek liet lijden onder hun PlayStation. De soundtrack is een staalkaart van de alternatieve gitaarrock en skatepunk van de jaren negentig, van Rage Against The Machine tot Papa Roach, gemixt met hiphop, en de combinatie van beide. Het spel draaide om een professionele skateboarder, dus dat is precies waar John Coffey gaat spelen: in twee skateparken.

Een van de hits van Tony Hawk: de combinatie van hiphop en metal van de jaren negentig.

Anthrax samen met Public Enemy:

Vrijdag 13 mei, Burnside Park, Deventer, 17 uur en 20.30 uur. Zaterdag 14 mei, Area 51, Eindhoven, 15.30 uur en 20 uur

Muziek – Joseph Arthur

De kunst van een zaal in je eentje aan de grond nagelen, die beheerst Joseph Arthur als weinig anderen. Je eigen gitaargeluid en vocalen live op het podium opnemen en weer afspelen en zo zonder band en koor je eigen band en koor creëren, vele artiesten doen het inmiddels, maar weinigen zo indrukwekkend als Arthur. Hij werd in de jaren negentig ontdekt door Peter Gabriel en tekende op diens Real World-label, maar inmiddels geeft Arthur zijn albums zelf uit, soms met zijn eigen schilderijen als artwork. De laatste keer dat hij in Paradiso speelde, drie jaar geleden bij het verschijnen van het dubbelalbum The Ballad of Boogie Christ, maakte hij op het podium, tijdens de show, een schilderij dat hij vervolgens na afloop verkocht bij zijn eigen merchandise-stand. Sindsdien is er al weer nieuw werk van hem verschenen, waaronder de single You Keep Hanging On, een voorloper van zijn volgende maand te verschijnen elfde studio-album. Wat hij ook uitbracht, is een opvallende ode aan Lou Reed: Arthurs album Lou, waarin hij twaalf nummers van Reed herinterpreteert. Dat is bepaald geen sinecure, maar Arthur maakt er een fraai eerbetoon van: hij zingt lager dan in zijn eigen werk, en houdt de nummers van Reed klein en bezwerend. Live speelt hij er tijdens zijn huidige tournee enkele nummers van, waaronder zijn prachtige versie van Velvet Undergrounds Heroin, raggend op een gitaar.

Deze keer speelt hij niet in Paradiso, maar in de Vondelkerk. Dat staat hem vast goed, een kansel als podium.

13 juni, Vondelkerk, Amsterdam, voorverkoop via paradiso.nl

LEON VERDONSCHOT


Televisie –2Doc: Requiem voor een boom

Als het niet de beroemdste boom ter wereld is, dan toch de beroemdste kastanjeboom. Die waarop Anne Frank vanuit het Achterhuis keek en die ze in haar dagboek beschreef. En de boom die voor ongelooflijke ophef zorgde toen bleek dat hij al dan niet ongeneeslijk ziek was. De diagnoses liepen ver uiteen, maar nog verder de gedachten over de betekenis ervan – ‘het is gewoon een boom’ (Raoul Heertje); ‘joods cultureel erfgoed’ (Arnold Heertje) – en breder nog de gedachten over de juiste manieren van her- en gedenken van die verdomde oorlog en zijn slachtoffers.

Michiel Brongers heeft uit archiefbeelden en opgeknipte interviews een prachtige reconstructie gemaakt, die tegelijk een document over zin en onzin, menselijke groot- en kleinheid, idealisme en commercie is. Uit de wortels van de grootste tragedie van de twintigste eeuw groeide zo een filmische tragikomedie, hoe pijnlijk het ook is dat je soms met moeite je lachen houdt. Om boomvrouwtjes die de kastanjeziel letterlijk en figuurlijk aanvoelen; om de mannen van de Stichting Wereldboom die de diepe betekenis van de boom voor Anne duiden en moeten slikken bij haar beschrijving ervan, om daarna trots te blazen op de didgeridoo die ze sneden uit van de boom bemachtigde takken. Om de karikaturale communicatieadviseur die de firma Van der Leij heeft ingehuurd rond alle ophef, heibel en juridische procedures die voortvloeiden uit hun vergeefse plaatsing van een metalen korset rond de boom, die desondanks omwoei, en uit de onenigheid over financiën en eigendomsrecht van de stoffelijke boomresten. Om de gênante beschrijving van stekken van de boom als ‘raszuiver’. Om Bill Clinton die in Little Rock trots vaststelt dat dat nu de enige plek met twéé stekjes van de heilige boom is. Maar de ondertoon van de tragedie blijft wel degelijk – in de sequenties met herdenkingen door decennia heen; in de dochter van verzetsstrijders wier moeder in een kamp belandde en die vanuit haar onderduikadres op de Westermarkt dezelfde boom zag als Anne, vanuit een andere hoek – hopend dat ‘ons mam’ zou terugkomen als de kaarsjes waren uitgebloeid. Met als niet gering verschil dat zij en mam overleefden, zij het kennelijk niet onbeschadigd. Een verbluffend mozaïek.

Michiel Brongers, Requiem voor een boom, KRO-NCRV 2Doc, zondag 15 mei, NPO 2, 21.00 uur

Televisie –2Doc: Maatschappijleer

In navolging van mijn Grote Voorbeeld werd ik zelf ook geschiedenisleraar op een Lyceum (fijn beroep trouwens). Het pakket werd afwisselender toen maatschappijleer als vak werd ingevoerd en historici daarvoor, bij gebrek aan specifiek opgeleiden, automatisch lesbevoegdheid kregen. Het vak moest van de grond opgebouwd, wat vrijheid en zelfwerkzaamheid maar ook geworstel betekende. Terugkijkend op die niet zo lange periode denk ik dat ik het accent, in de geest van de late jaren zestig, meer op ‘fatsoenlijke opvattingen’ dan op kennis legde – oftewel van het doen sterven van oude vormen en gedachten. Geholpen door het feit dat de snaveltjes van veel leerlingen daarvoor wijd open stonden. Ja, wij hielpen de samenleving ‘Ondersteboven’ (mooie reeks, net afgelopen, van NTR en VPRO – omzien in verwondering met een mengsel van begrip, vertedering en gêne).

Door dat korte maatschappijleerverleden was ik extra geïnteresseerd in de VPRO-documentaire Maatschappijleer van Laura Hermanides. Zij volgde een half jaar Daan Faasen, student aan de universitaire eerstegraads opleiding maatschappijleer en eerst stagiaire, dan beginnend leraar aan Tilburgse havo- en vwo-leerlingen. Een aardige jongen. Die het anders wil doen dan zijn traditionele mentor. Hij heeft ongelooflijk brave jongvolwassen leerlingen in de klas trouwens. Ik had destijds, in die gezagsgetrouwe tijd nota bene, nachtmerries over ‘orde houden’ in de weken voor ik begon. Daar leek Daan, tot mijn verbazing, in 2015 geen zorgen over te hoeven hebben. Ja, er werd wel wat gegaapt, maar het gevecht om aandacht dat ik uit recente onderwijsdocumentaires ken, leek niet nodig. Misschien omdat Daans mentor, gepokt en gemazeld, achter in de klas zat? Toch keek ik met wat ongemak naar zijn eerste schreden als lesgever. Hij begon soms met de mededeling dat hij voor vandaag ‘een heel toffe les’ had voorbereid, waarover de leerlingen na afloop niet helemaal hetzelfde leken te denken. Zijn pogingen om meer leven in de brouwerij te brengen dan de mentor deed, wilden aanvankelijk niet zo goed lukken. En noch de didactische doordenking, noch zijn vakkennis over de rechtsstaat was op al te hoog niveau, met een pijnlijke interventie van de mentor tot gevolg.

Even lijkt Daan af te haken. Maar hij komt terug, en dikke kans dat hij het gaat redden ook. Beetje slordigheid, beetje zelfoverschatting, beetje naïveteit, maar ook hart op de goede plaats en enthousiasme. Voor Daan en voor de film komt de huisvestiging van asielzoekers naast de school als geroepen. Een collectief kennismakingsbezoek, vriendelijke, soms ongemakkelijke maar ook nuttige ontmoetingen – het maakt het vak van abstractie tot realiteit. Toch had ik iets meer willen weten over de plaats die het vak in het curriculum inneemt; over hoe ‘beter burgerschap’ onderwezen en bereikt kan worden. Het blijft net te veel een film over Daan, een aardige, goedwillende doorsnee-jongen.

Laura Hermanides, Maatschappijleer, VPRO 2Doc, maandag 16 mei, NPO 2, 20.55 uur

WALTER VAN DER KOOI


TELEVISIE – The Hollow Crown

Recente BBC-dramaseries stellen teleur, omdat de makers haast wanhopig de succesvolle ‘Amerikaanse stijl’ van inmiddels bekende titels als House of Cards of Game of Thrones proberen te volgen. Dat betekent: dure vormgeving, bekende acteurs en een flitsende manier van vertellen. Om het nog erger te maken ging het in twee gevallen om typisch Brits bronmateriaal: de romans And Then There Were None van Agatha Christie en The Night Manager van John Le Carré. De eerste serie ziet eruit als een goedkoop gemaakte soap vermengd met wat horror, in de tweede wordt Le Carré’s ambigue morele universum op onbeschaamde wijze verplaatst naar de simplistische, romantische wereld van James Bond.

Maar er is hoop: met The Hollow Crown, een driedelige serie gebaseerd op Shakespeare’s koningsdrama’s over de Rozenoorlog, herleven de hoogtijdagen van klassiek televisiedrama bij de Britse publieke zender.

Afgelopen zaterdagavond werd het eerste deel uitgezonden, gebaseerd op Henry VI, Part I, en in de komende twee weken krijgen we dus Henry VI, Part II en Henry VI, Part III en Richard III. De laatste twee afleveringen zullen wel een mengeling van de stukken zijn, aangezien dat ook al het geval was met de eerste aflevering, waarin delen van Part II verwerkt waren.

De Henriad, zoals de stukken in combinatie met Richard II, Henry IV en Henry V soms bekend staan, worden niet zo vaak opgevoerd, met uitzondering van Richard III, omdat ze volgens critici als Harold Bloom ‘minder’ zijn dan bijvoorbeeld Henry V. In de BBC-bewerking is hiervan weinig te merken. Integendeel zelfs, de gebeurtenissen die leiden tot de kroning van de gebochelde – Richard III – en zijn nederlaag bij Bosworth Field, waarmee een heel tijdperk in de Engelse geschiedenis tot een einde komt, zijn fascinerend: het machtsspel tussen de huizen van Lancaster en York dat uitmondt in de Rozenoorlog, het slappe koningschap van Henry VI die eigenlijk machteloos staat tegenover zijn listige koningin, Margaret, en de jaloezie van Eleanor, echtgenoot van de Lord Protector, Gloucester, die zelf koningin wil zijn en die zich daartoe bedient van een soort hekserij waarmee ze haar man de kop kost, zodat er een machtsvacuüm ontstaat dat de weg vrijmaakt voor York – en zijn zoon Richard – om in actie te komen.

Het onweerstaanbare aan The Hollow Crown zit ’m in de combinatie van Shakespeare en production design. De teksten worden gevormd door een mengeling van het bronmateriaal en het werk van scenarioschrijvers. De acteurs, allemaal Brits, allemaal ongetwijfeld ervaren Shakespeare-spelers, voeren de scènes vervolgens op in bestaande locaties zoals Westminster Abbey in Londen en Lacock Abbey in Wilshire, wat het geheel prachtig authentiek maakt.

Maar het zijn de scènes binnenshuis waaraan The Hollow Crown zijn kracht als tv-drama ontleent. De intimiteit van taal en setting trekt de kijker het verhaal in; het is bijna alsof je in The Globe in Londen zit. Of alsof je kijkt naar een BBC-Shakespeareverfilming uit vervlogen dagen, toen beelden nog niet ‘flitsend’ hoefden te zijn. Dat maakt The Hollow Crown tot een niet te missen hoogtepunt van het huidige televisieseizoen.

The Hollow Crown, aflevering twee, wordt aanstaande zaterdag op BBC 2 uitgezonden

GAWIE KEYSER