Tochtige boventonen

Tot en met 15 maart in Frascati (Amsterdam), 20 tot en met 22 maart in Grand Théâtre (Groningen), 25 en 26 maart in de Rotterdamse Schouwburg (Rotterdam).
Het zou overdreven zijn te stellen dat Harmoniehof een muziektheaterwerk is. Het stuk, geschreven en gespeeld door Annemarie Prins, is geheel ontworpen vanuit de tekst. Annemarie Prins vertelt haar levensverhaal, dat aanvangt bij het moment dat haar moeder als dienstmeisje vanuit Duitsland naar Nederland komt. Een stroom van herinneringen en observaties is versneden met de voordracht van brieven die haar vader aan haar moeder schreef. Het beeld dat oprijst is dat van een passie- en liefdeloos huwelijk, waarin zijn neurosen de omgang bepalen.

De dochter die uit dit huwelijk geboren wordt, kan op weinig medeleven rekenen. ‘Een vies lapje in de wieg’, zo blikt Prins, via de ogen van haar moeder, op zichzelf terug. Want gezien de expliciete verwijzingen in de tekst ('een dikkige Prinsenreet’) mag verondersteld worden dat het stuk dicht bij haar eigen geschiedenis ligt. Een compliment van een Duitse soldaat ('Schönes Haar’) doet een wereld voor haar open gaan. Hunkerend naar liefde en erkenning stort ze zich op mannen - neuken met zoveel mogelijk verschillende mannen wordt een levensdoel. Dat ook dit geen soelaas biedt, blijkt uit het trieste slot waarin de dochter haar moeder volgt in een zelfverkozen dood.
Annemarie Prins brengt dit bittere relaas met veel kracht. De scherpe tekst bevat geen woord te veel en haar spel is even direct. De sobere, onderkoelde toon maakt het verhaal des te beklemmender. De aankleding versterkt deze sfeer, want naast de tekst spelen muziek, beeld en decor een belangrijke rol. De anderhalf uur dat de voorstelling duurt, zit Prins op een houten stoeltje dat op een rond plateau staat. Ongemerkt schuift ze steeds een eindje op, zodat ze letterlijk en figuurlijk in een kringetje ronddraait. Het publiek zit om haar heen, net zoals een vierkant van diaschermen de speelvloer omsluit. Hierop zijn typisch Hollandse beelden te zien, gemaakt door Frank Mandersloot: de voordeuren en huisnummers van het hofje waar het stuk naar vernoemd is; rechte, met rode dakpannen beklede daken; klimop tegen een bakstenen muur; klimop die een gevel overwoekert; een vijver die is dichtgeslibd door groene algen.
Als er ook met geuren was gewerkt, zou de spruitjeslucht eruit opgestegen zijn: die bekrompen, burgerlijke sfeer die het voor- en naoorlogse leven in Nederland zo doordrong. In de muziek - een tape met elektronische muziek - heeft Martijn Padding hier nog een flinke schep bovenop gedaan. Harmoniehof opent met een fragment uit de Mattheus Passion, waarvan de weergave volkomen verknipt is. Nu eens klinkt het geluid dichtbij, dan weer ver weg, het hapert, verstomt of verwordt tot een gesmoord gejammer. In de ruimte verspreide luidsprekers en een aan het plafond ronddraaiend boxje versterken dat effect van verbrokkeling en vervreemding.
De Mattheus is het enige concrete citaat dat in de muziek voorkomt. In de overige fragmenten vermengt Padding puur electronisch geluid met orgelklanken, vliegtuiggeronk en aanbrandende griesmeelpap. Toch heeft de muziek een hoge abstractiegraad. Tochtige boventonen, een machinale dreun, een ijzig gepiep of zacht gebrom - het zijn allemaal ingrediënten die bijdragen aan een naargeestige, nachtmerrieachtige omgeving. Soms naar mijn smaak zelfs iets te veel. Maar je kunt de kille, gierende klanken ook associëren met ouderwetse science-fictionmuziek, die weer refereert aan de jaren vijftig.
Het is geen vrolijke voorstelling die Annemarie Prins neerzet. Maar het is mooi en sympathiek hoe ze de ruimte geeft aan beeld en muziek. En zelf bewijst ze een ijzersterk actrice te zijn.