TomTom voor migranten

De illegale oversteek naar de Verenigde Staten vanuit Mexico is een hachelijke tocht door onherbergzame woestijngebieden, die al duizenden Mexicanen het leven kostte. Ricardo Dominguez, docent aan de University of California te San Diego, werkt daarom aan een navigatiesysteem om migranten heelhuids in het beloofde land aan te laten komen. Een nobel initiatief, ware het niet dat hij door de publieke aankondiging zijn eigen systeem direct onbruikbaar maakte.

Dominguez verklaarde tegenover de krant North County Times dat de applicatie overeenkomt met GPS-navigatiesystemen in auto’s: ‘Het bepaalt je locatie ten opzichte van het punt waar je heen wilt en laat zien wat de beste manier is om daar te komen.’ Ook is door het systeem zichtbaar waar zich de dichtstbijzijnde weg, kerk of zelfs grenspost bevindt. Want niet alleen gevaren in de natuurlijke omgeving dienen ontlopen te worden, maar ook de grensbewaking moet zorgvuldig worden omzeild. De applicatie wordt momenteel ontwikkeld voor toepassing op goedkope Motorola-telefoons, maar zal ook als software verschijnen voor andere telefoontoestellen. Het systeem, dat de functionele naam ‘Transborder Immigrant Tool’ heeft meegekregen, is nog niet volledig ontwikkeld. Op de website wordt aangekondigd dat de ontwikkelaars hopen het programma volgend jaar te kunnen verspreiden.

In een rapport dat in september werd uitgebracht door de American Civil Liberties Union en Mexico’s National Commission on Human Rights werd geschat hoeveel Mexicanen de afgelopen vijftien jaar onderweg de dood vonden. Dat aantal ligt tussen 3,861 en 5,607 doden. Forse cijfers, zo lijkt ook de gedachte van Dominguez te zijn geweest. Hij benadrukt daarom dat het primaire doel van de applicatie is om immigranten te helpen overleven. Hij werkte onder anderen samen met Enrique Morones, die lid is van de ‘Border Angels’ - een groep die flessen water in de woestijn plaatst op afgelegen plekken om migranten een handje te helpen. De locaties van deze drinkplaatsen worden ook opgenomen in het systeem. De aankondiging van de applicatie had veel ophef tot gevolg. Zo beweerde Peter Nunez, docent Immigratiepolitiek aan dezelfde universiteit als Dominguez, dat het strafbaar is om mensen te helpen illegaal de grens over te steken. Een ander tegengeluid kwam uit de hoek van de anti-immigrantengroeperingen, bijvoorbeeld van Jeff Schwilk - hoofd van de patriottistische San Diego Minutemen. Hij ziet vooral gevaar in de applicatie omdat deze ingezet zou kunnen worden door Mexicaanse drugsbendes en mensensmokkelaars.

Ook technisch zitten er haken en ogen aan de applicatie. Een GPS-systeem ontvangt namelijk niet alleen signalen, maar zendt ze ook uit. Met andere woorden: waarom zou de Amerikaanse grensbewaking niet dankzij hetzelfde systeem perfect op de hoogte zijn van de te controleren routes? Daarnaast rijst de vraag hoe effectief een dergelijk navigatiesysteem zal zijn. Kunnen immigranten zich daadwerkelijk redden uit levensbedreigende situaties met dit systeem? Erg geruststellend is toelichting van Dominguez op zijn werk niet: hij omschrijft zichzelf als ‘artivist’, die niet in de eerste plaats ‘effective tools’ maakt, maar ‘affective tools’. Patrice Riemens, verbonden aan de Waag Society en actief op het gebied van contemporaine cybercultuur, staat kritisch tegenover het werk van Dominguez. Riemens’ ervaring is dat Dominguez meer belust is op effecten dan op daadwerkelijk resultaat, en vooral op technisch gebied tekortschiet. ‘In mijn ogen is hij een knoeier, maar heeft hij wel een geniaal talent voor het bereiken van de media. Hij zegt zelf vooral de discussie aan te willen wakkeren in plaats van een effectieve applicatie te leveren. In het laatste geval had hij er beter over kunnen zwijgen: de vijand luistert mee, nietwaar?’