Is Bos een leerling van Blair?

Tony Bos

Doet-ie het wel of doet-ie het niet? Het televisiespelletje van Peter Jan Rens is binnen één week doorgedrongen tot de politieke arena. Iedereen doet mee. Want wie niet speelt, voert tegenwoordig geen serieuze campagne.

De hoofdgast bij de journalistieke erfgenamen van Peter Jan Rens blijkt Tony, pardon Wouter, Bos te zijn geworden. En dat ligt heus niet alleen aan de opiniepeilingen die hem plotseling zo welgezind zijn. Het ligt eveneens aan Bos zelf. Vanaf zijn verkiezing tot lijsttrekker afgelopen najaar heeft hij zich als een leerling van Tony Blair willen presenteren. Bos dacht rustig de tijd te hebben, enigszins naar het voorbeeld van Blair, die zich in 1994 opwierp als de representant van New Labour. Blair beloofde toen korte metten te maken met al die mastodonten die de partij eerst naar de woestijn hadden gelokt en er ook na vijftien jaar thatcherisme maar niet in slaagden haar daar weer uit te leiden. Vorm en inhoud dienden dus op elkaar te worden afgestemd. Vier jaar later lukte dat Blair uiteindelijk.

Bos rekende ook op een paar jaar. Een paar weken was echter genoeg. De PvdA is nu al de «partij van Wouter» geworden. De kinderhand van de kiezer is kennelijk snel gevuld.

Vlak voor het cruciale moment is Bos er daarom ruw achter gekomen dat hij té veel succes heeft.

Een week geleden kraaide nog geen haan naar Wouter Bos. Toen waren er maar twee politici die premier wilden worden: Jan Peter Balkenende en Gerrit Zalm. De kandidatuur van de CDA’er leek vanzelfsprekend, de ambitie van de VVD-leider was vooral humoristisch. Lijsttrekker Bos van de PvdA wentelde zich in de luwte van de strijd om de macht. Hij wilde vooral luisteren. En als hij dan toch moest praten, dan bij voorkeur alleen over de gewone mensen in het land en niet over de cijfers of de ongewone mensen van zijn partij. Want die partij, de partij van Paars, had hij tenslotte nog niet binnenstebuiten kunnen keren. Als een sluipmoordenaar hoopte hij zo de 22ste januari te halen.

Helaas. Bos is bij het preventief fouilleren in de televisiestudio’s door de mand gevallen. Hij blijkt gevaarlijker te zijn voor zijn concurrenten dan Balkenende, Marijnissen, Halsema en De Graaf aanvankelijk hebben willen zien. Ze zijn daardoor gedwongen tot een tegenaanval op de man die vooral rondjes hupt in de ring. Hun verbale agressie neemt toe. Voorlopig met enig succes. Begin deze week is Bos dan toch door de knieën gegaan. Als de peilingen gunstig blijven, zal hij het volk kond doen van zijn kandidaat voor het premierschap. Pas dan en niet eerder legt hij zijn kaarten op tafel.

Bos pokert. In dat spel draait het om bluffen. Vaak doet de pokeraar alsof hij meer in handen heeft dan de feiten rechtvaardigen. Zalm is zo’n type. Maar soms doet de gokker precies het omgekeerde: dan probeert hij zijn tegenstanders via een «undercall» in de luren te leggen. Het trucje is simpel. Wie aan de pokertafel rechtdoorzee bluft, schuift de beker door met de mededeling: «Carré azen», ook als er maar een trio ligt. De volgende in de rij zit dan voor het dilemma: accepteren of weigeren. De «undercaller» doet het omgekeerde. Hij heeft vijf azen, maar zegt: «Full house». Daarmee provoceert hij de tegenstanders verderop in het rondje, die niet goedgelovig maar wantrouwend willen zijn, het bod dus afwijzen en vervolgens onaangenaam worden verrast door de onvoorziene waarheid.

Deze tactiek hanteert Bos. En dat is niet zonder risico’s. Terwijl Bos nog kauwt op echte namen — in de hoop dat hij zijn eigen naam zo lang mogelijk buiten schot kan laten — neemt het lijstje virtuele namen dagelijks toe. Vooralsnog figureren daarop de onvermijdelijke klassiekers, zoals Johan Stekelenburg, Job Cohen, Klaas de Vries en Jeltje van Nieuwenhoven. Zelfs Ad Melkert is er door een onverlaat op gezet en weer van afgevoerd. Deze carrousel schreeuwt om nog meer creativiteit. Wat bijvoorbeeld te denken van Herman Tjeenk Willink, vice-voorzitter van de Raad van State en vertrouweling van koningin Beatrix?

Met hem kan Bos zich hoe dan ook geen buil vallen: een non-politicus in het Catshuis is ongenaakbaar voor de politieke tegenstanders van de PvdA en ongevaarlijk voor de politieke leider van de PvdA zelf.

Op korte termijn oogt het getalm van Bos handig. Hij kan nog een weekje over mensen en plannen praten. Maar uiteindelijk zal de twijfel zich ook tegen hem keren. Als Bos, in het spoor van Blair, zijn «nieuwe» Partij van de Arbeid werkelijk uit de woestijn wil leiden, zal hij toch echt zelf goede wandelschoenen moeten aandoen.

Dat is gewoon een kwestie van verantwoordelijkheid, niet toevallig een van de meest gebruikte woorden tijdens deze onnavolgbare verkiezingscampagne.