Buitenland

Topseizoen

Luister naar dit artikel

Het was onvermijdelijk dat we het zouden gaan missen: de woede-uitbarstingen en het theater van Donald Trump, zijn fysieke geduw, intimidatie en geschmier op topontmoetingen met andere wereldleiders. Verschrikkelijk, en tegelijk hoefde je je, net als iedere verslaafde, nooit af te vragen waar je volgende kick vandaan kwam. Nu gaat de wereld terug naar normaal, lijkt het. Na een coronajaar waarin elk land was gericht op zichzelf en vier jaar waarin Trump elke serieuze diplomatie saboteerde, is het opeens spitsuur in de wereldpolitiek. De komende twee weken volgen internationale topontmoetingen elkaar in hoog tempo op. De vraag die boven alles hangt is niet de minste: bestaat het Westen nog?

Die vraag werd de afgelopen jaren steeds explicieter gesteld. Vorig jaar benoemde de jaarlijkse, invloedrijke Veiligheidsconferentie van München de huidige tijd als ‘Westlessness’ – een vacuüm tussen een door het Westen gedomineerde wereld en iets anders. ‘Het Westen’ refereerde in internationale zin aan de economisch machtigste landen van de wereld die onder leiding van de VS de koers van de internationale politiek bepaalden. Dat was in ieder geval zo van de Tweede Wereldoorlog tot het nieuwe millennium. Nu ligt er een serieuze uitdaging op tafel van China, dat de wereldleider van deze eeuw wil zijn. Of dat lukt, hangt niet alleen van China en de VS af, maar ook van de vraag of het Westen nog ‘werkt’ als economisch en politiek bondgenootschap.

De vraag bij al die top-ontmoetingen: bestaat het Westen nog?

Daarvoor komt de Amerikaanse president Joe Biden nu naar Europa. Het afgelopen jaar heeft hij de tuigage van de Amerikaanse overheid hersteld: tijdens de pandemie heeft hij succesvol aangetoond dat de Amerikaanse regering nog ‘werkt’. Nu wil hij dat op wereldschaal doen. Deze week ontmoet hij de Britse premier Boris Johnson en is daarna drie dagen op een G7-top in Cornwall. Volgende week begint met een NAVO-top in Brussel plus een tête-à-tête tussen Biden en de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Een dag daarop volgt de VS-EU-top, een dag later een ontmoeting tussen Biden en de Russische president Vladimir Poetin.

Elk van die toppen heeft zijn eigen valkuilen. Biden ergerde zich de afgelopen jaren openlijk aan Johnson, vanwege zijn roekeloze omgang met de vrede in Noord-Ierland en zijn gedweep met Trump. Op de G7 en in de EU is niemand vergeten dat Trump maling had aan elk verdrag waar een andere president dan hij een handtekening onder had gezet. Wat hebben andere landen aan geruststellende woorden van Biden, aan nieuwe verdragen, als ze weten dat na de volgende verkiezing Trump zelf of een Trump-kloon misschien alles weer aan zijn laars lapt? Ook was er nu al wrevel: Biden liet Europa eerst opdraaien voor coronavaccinleveringen aan de hele wereld, en probeerde daarna via het weggeven van Europese vaccinpatenten een pr-coup te plegen. Tussen Turkije en de VS zijn de betrekkingen slechter dan in driekwart eeuw. En Poetin? Biden noemde hem onlangs een ‘moordenaar’ – enough said.

Biden komt naar Europa met als motto: ‘The West ain’t dead just yet’. Maar hij moet meer doen dan Trumps woede-uitbarstingen achterwege laten: hij heeft concrete plannen nodig die een met Covid-19 worstelende wereld duidelijk maken dat Amerikaans leiderschap meer is dan holle frasen uit de vorige eeuw herhalen. De aanloop was, om eerlijk te zijn, niet overtuigend. Biden hield een vaag verhaal over een wereldwijde strijd tussen democratieën en autoritaire staten – een Koude Oorlog voor de nieuwe eeuw met een saus van Amerikaans messianisme. Qua plannen hintte hij op iets wat de Clean Green Initiative moet heten: een gezamenlijk raamwerk van rijke landen voor duurzame economische ontwikkeling en voor het financieren van de energietransitie in ontwikkelende landen. Hij wilde ook een plan voor wereldwijd economisch herstel en een mondiaal plan voor bedrijfsbelasting. Het leken meer proefballonnetjes dan concrete stappen.

Maar vorige week werd opeens dat mondiale belastingplan voor bedrijven afgetikt, al twee weken voor de G7-top. Een prachtige ontwikkeling, die belastingontduiking zal bemoeilijken en ontduikersbendes van de Zuidas tot Bermuda tegen de touwen zet. Het plan heeft nog een lange weg te gaan, maar dit belooft wat. Kunnen Europa en de VS samen echte stappen zetten in plaats van photo-ops en een long, slow decline? Het antwoord ligt ineens open.