Topsport door studenten toneel

Goed komedie spelen, vertelde een regisseur me ooit, is schaken op vier borden tegelijk. Aan deze uitspraak moest ik terugdenken toen ik afgelopen week in de Amsterdamse Toneelschool was, in dat nieuwe ‘verdwaalpand’ aan de Jodenbreestraat. Studenten van het derde jaar speelden daar twee komedies op één avond. Ik had beide stukken al ooit gezien, bij Toneelgroep Amsterdam. Ze duurden in mijn herinnering allebei zo'n zeven kwartier per stuk. Verre vrienden van Mister Comedy Alan Ayckbourn (in de prachtige vertaling van Ger Thijs en de regie van Gijs de Lange). En Vastgoed BV van David Mamet (in de briljante vertaling van Marcel Otten en de regie van Johan Doesburg).

Deze avond werden de stukken in twee zweterige zaaltjes van de acteursopleiding afgeserveerd in twee keer één uur. Regie (en bewerking): Leopold Witte. Ze zijn niet meer te zien en dat is eigenlijk doodzonde. Maar daarover later meer. In Verre vrienden bezoekt een jongeman die net zijn vriendin heeft verloren een aantal ‘verre vrienden’ die iets troostrijks voor hem hebben georganiseerd. De vrienden zijn feitelijk uitgebluste yuppen, de jonge weduwnaar (in deze voorstelling een sprankelende rol van Joussef Idilbi) is een soort waarheidscommissie-in-zijn-uppie. Als een pijnlijke pendant van bisschop Tutu schopt hij het hele kaartenhuis van de verre vrienden aan gruzelementen. Het complete, straf doordrinkende gezelschap gaat door de mallemolen van Emiels fotoalbums, herinneringen en publieke rouwverwerking. De komedie wordt gespeeld in de vierde versnelling. Wat het effect - namelijk plaatsvervangende schaamte - zeer ten goede komt. Met een meesterlijke rol van de introverte Evelien (Kristen Denkers), die vooral met verbijstering kijkt naar de omstanders. Het leverde - ook door de spelprestaties van Esmé Wekker, Niels Croiset, Loek Peters en Lotje van Lunteren - pure topsport op.
Mamets Vastgoed BV speelt zich af op een makelaarskantoor. Iedereen besodemietert en intimideert er iedereen, en het resultaat is een slagveld van verloren illusies. Het toneelbeeld is heel slim gemaakt: een trappenconstructie met op iedere trede een bureau, een serie coulissen waaruit ieder moment nieuwe verrassingen opduiken, en achterin een deur waarachter het gevaar van definitief carrièreverlies schuilt. Voorin zoekt men troost bij een koffiemachine, die na een fatale inbraak verdwijnt, net als alle computers en alle 'info’ - sleutelwoord in dit stuk. Werd in Verre vrienden de vierde versnelling gehanteerd, Vastgoed BV is gemaakt in de beste tradities van het formule-1-racewerk. Het ritme en de muzikaliteit in de eindeloze ruzies op het failliete kantoor worden zo goed gespeeld, dat je als toeschouwer na afloop het idee hebt een speelfilm van drie uur met de fast-forward-knop te hebben doorgespoeld, terwijl je toch alles hebt begrepen. Barbara van Middelkoop, Marguerite de Brauw, Sieger Sloot, Barry Emond, Mohammed Azaay en Pablo Eekman maken van hun hoogoplopende conflicten topnummers, en smeden de plotlijnen van dit razend ingewikkelde stuk toch tot een eenheid. Zij schaken op zes borden tegelijk. Niemand wint. Maar het adembenemende tempo geeft een mooi en goed inzicht in de wereld waarin ze lijken te zijn opgesloten.
Het speelplezier in beide voorstellingen is enorm. Programmeurs met gaatjes in uw kleine zalen: snel naar de telefoon! Inlichtingen: 020-5277680. En het Internationaal Theaterscholen Festival van volgend jaar zou deze producties met voorrang moeten inboeken. Als je wilt zien wat jong acteertalent tegenwoordig uit de kast kan trekken, dan behoren de voorstellingen van Vastgoed BV en Verre vrienden voorlopig tot de beste producties van dit seizoen.

  • De Duitse regisseur Jürgen Gosch is weer in Nederland. Terwijl Gerardjan Rijnders zich in Berlijn opnieuw heeft vastgebeten in Kleists Penthesilea, is Gosch naar Toneelgroep Amsterdam overgewaaid, om daar Euripides’ tragedie Bakchanten te regisseren, een stuk dat Rijnders - nog steeds artistiek leider van TGA - eerder in Carré ensceneerde met acteurs en dansers van het Nationale Ballet. Van een uitruil - zoals de kranten schreven - is geen sprake. TGA zoekt kwalitatief hoogwaardige gastregisseurs en Rijnders slaat ondertussen zijn vleugels uit. Bakchanten is te zien vanaf 21 november in het Transformatorhuis Toneelgroep Amsterdam op het terrein van de Westergasfabriek. Inlichtingen: 020-5237800.