Commentaar: Midden-Oosten

Tragedie zonder catharsis

«Tragedie zonder catharsis, het kwade gezicht van Jahweh broedt op de hete rotsen die meer heilige doodslag, verkrachting en plundering hebben gezien dan welke plaats op aarde dan ook. Haar bewoners zijn vergiftigd met religie.» De schrijver Arthur Koestler woonde ooit in Jeruzalem en haatte de stad. Decennia later hebben zijn dreigende woorden niets aan actualiteit te hebben verloren. De potsierlijke benaming «Stad van de vrede» blijkt een holle leuze van het Israe lische ministerie van Toerisme. De laatste pelgrims zijn gevlucht, de distributie van gasmaskers is in volle gang, in bezet Zuid-Jeru za lem schieten Israelische helikopters en tanks op Palestijnse dorpen. Premier Ehud Barak heeft zijn generaalsuniform uit de mottenballen gehaald en zal binnen onafzienbare tijd gezelschap krijgen van wapenbroeder Ariel Sharon.

De vrede van Oslo blijkt bij nader inzien enkel een wapenstilstand te zijn geweest. Israel is terug bij af: een opgejaagd, in zichzelf gekeerd land. Een ongewenste entiteit in het Midden-Oosten. Het ideaal van Theodor Herzl, Zev Jabotinski en David Ben-Goerion — een machtige joodse staat die overal ter wereld voor de belangen van joden opkomt — heeft precies het tegenovergestelde bewerkstelligd: de huidige oorlog heeft geleid tot een wereldwijde golf van antisemitisme. In Enge land wor den orthodoxe, antizionistische jo den door Arabieren neergestoken; tot in Aus tralië zijn synagogen verwoest; in de Amster damse Gerard Doustraat worden joodse dames gemolesteerd door Marokkaanse jongeren. Nooit was Israel zo eenzaam: na een nieuwe anti-Israelische VN-resolutie kopte het Israelische dagblad Yediot Achronot: de hele wereld is tegen ons

De ontreddering is enorm. Voormalige Israelische vredesactivisten bekennen schoorvoetend dat ze al die jaren in een waan hebben geleefd. Een bevriende Israelische fotograaf heeft na de lynchpartij in Ramallah geen fatsoenlijke foto meer gemaakt. «Ze haten ons, ze haten ons», huilde hij halfdronken in de bar. Jarenlang werkte hij zonder enige vrees in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever, nu durft hij zijn Arabische collega’s niet eens meer aan te kijken.

Rechtse Israeli’s kloppen zich triomfantelijk op de borst; zie je wel, wij hadden altijd gelijk. Mijn voormalige docent aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, Syrië-kenner Moshe Maoz, stond te boek als links, progressief en wat dies meer zij. Plotseling liet deze beminnelijke academicus in een column in het gezaghebbende dagblad Ha'Aretz weten dat de enige oplossing van het conflict een grote muur tussen de twee bevolkingsgroepen is. De Israelische regering meldt dat er serieuze plannen zijn voor een muur tussen Israel en Palestina, met Betlehem als Checkpoint Charlie. Een oplossing die, hoe anachronistisch zij ook mag klinken, voor mij steeds aannemelijker wordt.

Arthur Koestler had gelijk: een tragedie zonder catharsis.