Televisie: ‘De waarheid over mijn vader’

Tragisch zwijgen

De waarheid over mijn vader, regie Shamira Raphaëla © BNNVARA / De Familie Film & TV

Shamira Raphaëla maakte in 2014 de documentaire Deal with it over haar heroïneverslaafde en dealende vader. Met gemengde gevoelens, maar opgedane beschadigingen verloren het van de liefde: verwaarlozing produceert vaak extreme behoefte om aandacht en erkenning te krijgen. Nu brengt Raphaëla een film over een generatiegenote die een Vatersuche onderneemt: Clarice Gargard, onder meer bekend als NRC-columnist. De filmtitel De waarheid over mijn vader verraadt dat er iets problematisch speelt, maar de Engelse titel, Daddy and the Warlord, zet de zaak op scherp voordat je een beeld hebt gezien. Clarice’s ouders zijn Liberianen. Martin Gargard was ten tijde van de burgeroorlog de grote man van de telecommunicatie, werd gearresteerd onder beschuldiging van het doorspelen van cruciale informatie aan rebel Charles Taylor, die later president werd. De zaak werd onverwacht geseponeerd en Gargard verliet het land.

Clarice, in de VS geboren, in Nederland getogen, is dol op haar vader, zonder wie ze opgroeide en in wie ze altijd een held, idealist en wereldverbeteraar zag. In Liberia vraagt de regisseur ‘waarom zou je dat mooie beeld kritisch gaan bekijken?’ Een vraag met het oog op de kijker, want rijkelijk laat in het filmproces, maar wel een belangrijke. ‘Om achter de waarheid te komen, dingen in perspectief te plaatsen.’ Die houding siert ieder, maar is bijna verplicht in het geval van een kritische publicist.

Die vermoedelijke waarheid wordt in de loop van de film opgebouwd in ontmoetingen en telefoongesprekken tussen Clarice en toenmalige betrokkenen en jongere onderzoekers. Sommigen spreken elkaar uiteraard tegen. De reconstructie van de burgeroorlog en zijn gruwelen vindt verspreid over de film plaats door middel van fragmenten uit radiojournaals, ondersteund door herinneringen van slachtoffers die we niet geïnterviewd zien worden. In plaats daarvan extreme close-ups van gezichten of delen daarvan, in onnatuurlijke felle kleurbelichting.

Het zijn filmische middelen om het ondraaglijke niet te verbeelden maar wel voelbaar te maken. Een vroege, bitter komische scène heeft voorspellende waarde: in de auto vraagt Clarice aan vader of hij net als zij gelukkig is terug te zijn in Liberia. ‘Ja. Zijn zonnepanelen duur in Nederland? Goede investering.’ ‘Pap, je blijft over business praten. Mis je me wel?’ En hij gaat over op de bijzondere gaven die God hem schonk op ingenieursgebied. Haar leeftijd blijkt hij niet te weten, al vergeet hij nooit haar verjaardag. Lang zwijgen. En dat zwijgen, afgewisseld met welbespraakte rookgordijnen en afleidingsmanoeuvres, wordt zijn hoofdlijn als het om ernstiger zaken gaat.

Tragisch genoeg wordt zwijgen in de film ook meer en meer kenmerk van zijn evenzeer intelligente, assertieve en verbaal begaafde dochter, die, geconfronteerd met ernstige feiten, er niet toe kan komen om onvermijdelijk lijkende conclusies hardop uit te spreken. Een ook voor de kijker confronterende film, die me niet in alle artistieke keuzes overtuigt, maar die duidelijk en voelbaar maakt hoe moeilijk voor een kind de waarheid over vader kan zijn.


Shamira Raphaëla, De waarheid over mijn vader, BNNVARA 2Doc, woensdag 27 maart, NPO 2, 22.55 uur