TELEVISIE

Tramhalte

Eindexamenfilms

Misschien niet het beste, wel het leukste: aanstormend talent. Ik zag de eindexamenfilms 2009 van de Nederlandse Film en Televisie Academie en die mogelijkheid hebt u binnenkort ook. Tijdens het Film Festival in Utrecht, vanaf 23 september, worden ze uitgezonden. Laat op de avond, bij verschillende omroepen die al tijdens het productieproces makers en films adopteerden en elk hun eigen pupillen een landelijke tv-doop bezorgen. Films van rond 25 minuten, wat een vak apart is inzake dramaturgie en spanningsboog van zowel documentaire als fictie. Niet allemaal uitschieters uiteraard, maar bijna allemaal absoluut de moeite waard en resultaat van gedegen vakmatigheid. Te veel om afzonderlijk te bespreken (dertien). Wel een paar favoriete documentaires, respectievelijk spelend in Rusland, Vlaanderen en op een Amsterdamse tramhalte.
In Tzirk van Nova van Dijk een verbluffend portret van een circusfamilie – mama, papa, dochtertje van acht – waarin de kleine, een aanbiddelijk meisje, tot artiest wordt opgevoed vanuit de gedachte dat aardig- en zachtheid moordend zijn voor toekomst en carrière van het kind. Liefde blijkt volgens de moeder louter uit een ijzeren hand: compliment noch een kus voor het slapen kunnen er van af. Het is hartverscheurend, niet alleen door moeders teksten, juist ook door scherpe cameraobservaties. Extra laag van tragiek is dat het circuswezen in Rusland sinds de val van het communisme zwaar op zijn retour is: de ouders vechten tegen de ondergang.
Thijs Schreuder portretteert in Brul van de leeuw student Peter en het milieu van jonge Antwerpse katholieke radicaalnationalisten. Dankzij hen zullen ze hem niet temmen, die fiere Vlaamse leeuw. Zo dichtbij, letterlijk, zo ver weg tegelijk – die denkwereld, wortelend in lange traditie. De kracht van de film schuilt onder meer in de keuze om niet te confronteren maar te tonen, wat ook voorwaarde is om zo een portret gelijkend te maken. Nette hoogopgeleide burgerjongens zonder kistjes, Lonsdale en duivelshoorns of -staart.
Die Mokumse tramhalte lijkt nooit locatie voor een documentaire te kunnen zijn, maar Menno Otten maakte een visueel en auditief juweeltje met In een vergeten moment, door ‘gewoon’ de camera te posteren tegenover die halte met wachtende mensen. U en ik zoals we kijken terwijl onze hoofden leeg of vol gedachteflarden of juist vol verwachtingen of zorgen zijn – zonder een seconde te weten dat er naar ons gekeken wordt. Naakt in zekere zin. Otten is, ook blijkens eerder werk, dichter en componist in film, met camera, geluid en montage als pen. Je houdt ervan of je haat het. Wat de film is, is ook niet in recensiewoorden te vangen. Hij won de VPRO-prijs voor beste documentaire afstudeerfilm.

Eindexamenfilms, vanaf 23 september