Tranen

In december twee keer knock-out: door Frans Bromets Buren en door Kerstmis in Floradorp van Ren Roelofs. Van Buren ben ik fan met incidentele aarzeling. Natuurlijk is het razend knap; doet de reeks beroep op het oordelend vermogen van de kijker; variëren de afleveringen van exempels van lulligheid tot tragedies van menselijk tekort in alle lagen van de bevolking; vormen de Verzamelde Buren zowel een beeld van Nederland in de jaren negentig als van een veel universeler onvermogen met de letterlijk naaste te leven. Maar soms wordt het gezuig me teveel en vraag ik me af of sommige dramatis personae niet tegen zichzelf en Bromets en ons voyeurisme in bescherming genomen moeten worden - vraag die we wel stellen aan RTL4, Veronica en SBS6 maar zelden aan de VPRO.

Juist bedoelde aflevering bracht die vraag en verwarring. In een nieuwbouwwijk bleken twee stellen in conflict. Aan de ene kant van de muur stond een geluidsinstallatie in handen van een duo dat vaak en veel placht in te nemen, met voorspelbare gevolgen voor volume en ongeregelde tijdstippen van hun muzikaal genot. Aan de andere kant woonde een echtpaar waarvan de vrouw leed aan een verlammingsziekte. Voor haar was achter het huis een aangepaste slaapkamer gebouwd omdat ze niet meer naar boven kon. Beide partijen zijn zowel slachtoffer van het lot als van elkaar, zij het dat de overlast ongelijk verdeeld was.
Weer toonde Bromet zich meester in de ontvouwing in woord en beeld. Het dagelijkse kratje-bier-voor-twee bleek bij doorvragen aangevuld met grote quanta sterkers, wat twijfel wekte aan de beheersing waarmee zij hun geluidsbron zeiden te bedienen. De vrouw was in een zoveelste ontwenningsperiode, zwaar ziek te bed en zich bewust van haar vernietigde geheugen: dader werd slachtoffer. Hun buurman toonde zijn huis-met-aanbouw. In zijn slaapkamer boven hingen de pin-ups aan de muur die ik, in mijn schijnheiligheid, voor Bromets komst weggehaald zou hebben. Je besefte dat zijn vrouw daar nooit meer zou komen. Haar zag je één keer, kort, aan het eind - een beeld als een kaakslag. Je besefte te meer dat je naar onoplosbaar, reddeloos lijden had gekeken. En kon je slechts gelukkig prijzen dat het lot jou (nog) niet zo wreed had getroffen middels de combinatie van verslaafde buren en gruwelziekte. Of dat moet weet ik dus werkelijk niet. Maar als Bromet de aflevering daarop een botsing toont tussen de architect van Amsterdamse eilanden-nieuwbouw en een stel dat ’s mans strakke bewoningseisen in Mokumse gezelligheid aan de laars lapt, is dat prompt een onomstreden Klassieker.
Ontvouwing was ook de sleutel in Floradorp. Vrolijke herinneringen, gein en levenskracht als tegenwicht tegen immense tragedies. Woede en haat vormden de basso continuo in het leven van een man die zijn zelfgemaakte kerstkaarten besloot met ‘Val dood’. Van zijn vrouw zagen we een foto als mooie meid; daarna, kort, de ernstig geesteszieke die ze was geworden. Hem zou je moeiteloos asociaal noemen, maar hij verzorgde haar - mengsel van plicht en liefde. M'n tranen kwamen bij het echtpaar dat een kerstboom zette op het graf van hun verongelukte zoon. Tranen die niet 'getrokken’ werden, maar voortkwamen uit de waardigheid van dit beproefde stel en de kunde van de maker. Door dit en veel meer werd Floradorp een monument.