Heddy Honigmann in de documentaire No Hay Camino © Pieter van Huystee Film

In deze film wil ze met de kijker een weg bewandelen die er nog niet is, want ‘alleen al wandelend kun je de weg maken’. Regisseur Heddy Honigmann maakte met No Hay Camino een documentaire over haar eigen leven. Ze heeft te horen gekregen dat ze ernstig ziek is. Misschien heeft ze niet zoveel tijd meer, zegt ze, en daarom voelt ze de ‘makersdrang’. Dit zien we keer op keer terug in de film: Honigmann in een rolstoel, de camera op haar, terwijl ze haar best doet de operateur zover te krijgen die in hemelsnaam te richten op haar gesprekspartners, de mensen die ze bezoekt in Peru en Amsterdam, waar het verhaal van haar verleden zich afspeelt.

Prachtig is hoe de trefzekere Honigmann-touch onvermijdelijk in iedere scène aanwezig is. Ook zijn er uitstapjes naar eerder werk, bijvoorbeeld scènes uit El Olvido (2011) waarin een zwerfkind vertelt over hoe hij geen goede maar ook geen slechte herinneringen heeft. En dat hij nooit droomt. De verschrikkelijke leegte van zijn bestaan komt op ons over, maar meer nog blijft je bij hoe menselijk de jongen is. Hij kijkt recht in de camera, en je voelt de essentie van zijn bestaan.

Toch is er in No Hay Camino een nieuwe spanning. Honigmann praat met gewone mensen, bijvoorbeeld een verzamelaar van strips, een jongeman die idolaat is van de kunstenaar. Die was Honigmanns vader, een Oostenrijker die het concentratiekamp van Mauthausen overleefde en na de oorlog naar Lima emigreerde. Het accent valt in de scène op het enthousiasme van de verzamelaar, maar verschuift dan subtiel, eerst naar haar vader, met wie de regisseur een problematische relatie had, en dan naar haar. Onwillekeurig weet je: hier speelt méér.

Aan het begin van de film zegt iemand dat Honigmanns documentaires altijd een verlangen tonen om een geheim te onthullen. Dat moet haar helpen om te weten hoe ze moet leven. Dit idee komt mooi naar voren in een gesprek in Lima met de schrijver Kristien Hemmerechts. Eerst poseert Hemmerechts voor een standbeeld van de dichter César Vallejo en leest ze wat poëzie voor, waarna ze met Honigmann praat over de politieke lading van haar films. Ook hierin zit die touch: haar films gaan over de werkelijkheid, over de wereld om haar heen, maar de essentie is de vraag hoe mensen zich daartoe verhouden.

Zo loopt de spanning in No Hay Camino op. Want als Honigmanns touch vraagt dat ze eindeloos nieuwsgierig zijn naar mensen, werkt die dan ook hier, waar zij het onderwerp is? Het antwoord: hoe kan het ook anders. Die indruk krijg je in ieder geval in prachtige scènes in Amsterdam waarin Honigmann samen met haar zoon naar het ziekenhuis moet voor behandeling. Ze is open over wat ze voelt. Haar angst. Haar hoop. En dat voelen óók wij. Honigmann krijgt niets minder dan dit voor elkaar: haar camera maakt mensen van iedereen die kijkt naar haar beelden.

Heddy Honigmann, No hay camino, NTR, Het uur van de wolf, woensdag 8 december, 22.57 uur