Popmuziek

Trent Reznor is uitgeleden

Popmuziek: Nine Inch Nails, With Teeth

Een tijd geleden kreeg Joost Zwagerman in een recensie het verwijt dat hij in middels een gezin heeft. En dat kon je lezen, vond de recensent. Jazeker, Zwagerman kon nog steeds diep afdalen in de achterkamers van het menselijk brein, maar wel met een rem erop. De rem van zijn eigen geluk.

De lijdende kunstenaar: het blijft aantrekkelijk de kwaliteit van zijn werk tot zijn lijden te herleiden. Of hij nu aanspoelt aan de kust van Sheppy en piano speelt of wegglijdt in zijn eigen verslavingen en het verval in al zijn vormen bezingt.

Zoals Trent Reznor, het brein achter Nine Inch Nails. Zijn productiviteit is omgekeerd evenredig aan de kwaliteit van zijn werk, dus is With Teeth pas het vierde volwaardige studioalbum in zestien jaar. Pretty Hate Machine (1989) was wat de titel beloofde, The Downward Spiral (1992) vervolgens een van de meest indrukwekkende rock albums van de jaren negentig. Tot in het kleinste detail – het was opgenomen in het huis waar Charles Manson en zijn sekte Roman Polanski’s vrouw vermoordden, op de achtergrond klonk het geluid van vliegen – was het album naargeestig en beklemmend. Kil waren de industriële klanken. Afsluiter Hurt was de genadeklap: «Everyone I know/ Goes away in the end/ You could have it all/ My empire of dirt/ I will let you down/ I will make you hurt.» Johnny Cash bewees jaren later dat het nummer ook uit gekleed zijn dreiging behield.

Na The Downward Spiral kwam het dubbelalbum The Fragile. Commercieel minder succesvol, al kwam het op 1 binnen in de Amerikaanse Billboard-albumlijst. Maar artistiek piekte het bijna even hoog, omdat het bewees dat Nine Inch Nails zijn zeggingskracht bleef houden wanneer Reznor enige (en ook niet veel meer dan dat) lucht toeliet.

Afgezet tegen vrijwel ieder ander rockalbum dat dit jaar is verschenen, is With Teeth een meesterwerk. Afgezet tegen Nine Inch Nails-repertoire is het dat niet. Reznor vervalt regelmatig in zelfherhaling. Nu deed hij dat wel vaker, maar voor het eerst verliest hij de vergelijking met zijn eigen verleden. Op momenten glorieert hij. Tijdens de dreinerige ver veling van Everyday Is Exactly the Same, de terloopse zelfzucht van Only («Less concerned about fitting into the world – your world that is») en vooral het ijzige Right Were It Belongs, waarin zekerheden ten onder gaan. Ook die van succes. Het applaus zwelt aan, Reznor zingt «What if all the world you used to know is an elaborate dream», en het applaus sterft weer weg. Onheil, daarin excelleert Reznor, nog steeds. Maar ontregelend chaotisch of compromisloos, dat is With Teeth niet. Het is meer vakmanschap dan waanzin.

In interviews vertelt een afgetrainde en montere Reznor – glas water binnen handbereik – over zijn nieuwe leven: gezond, afgekickt, uit het dal.

Hoe verleidelijk om daar de verklaring te zoeken.

With Teeth

Universal

Nine Inch Nails speelt 18 juni op Fields of Rock in Nijmegen