Tricky woorden belemmeren de Iraakse persvrijheid

Bagdad – Wie of wat is eigenlijk een nationaal symbool? De alom gerespecteerde socioloog Ali al-Wardi, die de sociale historie van Irak beschreef? Badr Shakir al-Sayyab, een van de belangrijkste moderne dichters van de Arabische wereld? Hanaa Edwar misschien, de vrouwenrechtenactiviste die werd uitgeroepen tot Arabische Vrouw van het Jaar?

De bezoekers van het festival over journalistiek en literatuur, in het park aan de oevers van de Tigris in Bagdad, kunnen er slechts naar gissen. Wat ze wel weten is dat de Commissie voor Communicatie en Media (cmc) er waarschijnlijk de president van het land mee bedoelt, en religieuze autoriteiten. En wie daar ‘beledigend’ over bericht, kan voortaan sancties tegemoetzien.

De nieuwe regel van de cmc is er een in een lange serie van wetten en richtlijnen die het leven van journalisten in Irak er niet makkelijker op maken. Of, zoals Zuhair al-Jezairy, hoofdredacteur van persbureau Aswat al-Irak, het zegt: ‘We hebben een geschiedenis van tricky woorden in perswetten in Irak.’ In de tijd van Saddam Hoessein waren de ‘moraal’ en de ‘principes’ van de Baath-partij onaantastbaar, en de principes van de ‘revolutie’. Tegenwoordig moeten de ‘moraal van de maatschappij’ en ‘religie’ worden beschermd tegen belediging.

De sancties die de cmc kan opleggen variëren van een boete tot een tijdelijk of definitief publicatieverbod. Een getroffen radio- of televisiekanaal (de Commissie gaat niet over geschreven pers) kan wel naar de rechter stappen om zo’n maatregel aan te vechten, maar dat is een langdurig proces met onzekere uitkomst: als wetten ambivalent zijn, het juridisch systeem niet onafhankelijk is en de meeste media verbonden zijn aan óf de staat óf een politieke partij, is de uitkomst onvoorspelbaar en volstrekt willekeurig.

Het festivalterrein is ondertussen niet gespeend van symbolen. Bij de openingsceremonie wappert een oudere heer met een enorme communistische vlag. Er lopen zeker twee mannen rond met Che Guevara-haar en bijpassende baret-met-ster, en bij een van de standjes worden communistische liederen gezongen en Che-mokken verkocht. Dit jaarlijkse festival wordt georganiseerd door de Communistische Partij van Irak, en door haar krant, Tariq ash-Shaab (‘Pad van het Volk’). Hier wordt de journalistiek gevierd en de oproep tot meer persvrijheid gesteund. Een beetje schuren doet het wel: de Partij, tegenwoordig in het centrum van de macht door deelname aan de grootste fractie in de nieuwgevormde regering, staat erom bekend elk woord in Tariq ash-Shaab te controleren voor het ter perse gaat.