Tsipras trekt Europa in mét ‘nee’ en zónder Varoufakis

Athene – Het is dat Ochi-dag al bestaat… In 1940 riepen de Grieken ‘nee’ tegen Benito Mussolini, gisteren riepen ze ‘nee’ tegen de besparingspolitiek.

Een avond lang was Athene in vervoering, en vandaag is er kalme afwachting, want onheil hangt nog in de lucht. Wel is het tijd voor verzoening. Het referendum spleet families, kantoren en koffiehuizen. Vriendschappen sneuvelden, in diep onbegrip over het andere kiezerskamp. De vraag over vijf jaar teloorgang laat niemand onbewogen.

Intussen spreekt Alexis Tsipras verzoenend over Europa. In weerwil van wat Jean-Claude Juncker, Angela Merkel en Martin Schulz beweerden – om de ‘ja’-stem te steunen – is de ‘nee’-stem niet anti-Europees, niet gericht tegen de euro of Europese samenwerking. Enkel en alleen tegen de werkwijze van de Trojka, tegen immer meer bezuinigen. Was het referendum door de oppositie op televisie niet aldoor voorgesteld als eurovraag, dan was het ‘nee’-kamp veel groter geweest dan 61 procent. Haast geen Griek wil de munt of de Europese Unie vaarwel zeggen. Zoals Yanis Varoufakis schreef: ‘Ons néé is een majestueus, groots já tegen een democratisch, rationeel Europa!’

Deze ronkende woorden zijn Varoufakis’ laatste als minister van Financiën. De dag tevoren wreef hij de Trojka aan: ‘Waarom dwong ze ons de banken te sluiten? Om de mensen angst in te boezemen. En angst zaaien heet terrorisme.’ Hij proeft afkeer binnen de eurogroep en treedt terug, om de onderhandelingen te versoepelen en vanuit de luwte Tsipras bij te staan. In Athene zijn de vroegste gevoelens over Varoufakis’ vertrek zo verdeeld als over het referendum zelf. De één zwaait een briljante en toegewijde econoom uit, de ander een charlatan op een motor. Hoe dan ook, Varoufakis zelf zal ‘de walging van de schuldeisers met trots dragen’.

Morgen vliegt Tsipras naar Brussel, en met dit hernieuwde mandaat wil hij het gesprek hervatten, wil hij pleiten voor een zachtere hand en échte hervormingen. Maar vandaag hoorde hij de Duitse vice-kanselier Sigmar Gabriel zeggen dat het referendum ‘de laatste brug’ naar een compromis ‘opblies’. En voorzitter van de eurogroep Jeroen Dijsselbloem wil nu eindelijk ‘aanpak van belastingmoraal, corruptie en vriendjespolitiek’ zien, door ‘eerlijke politici’. Een verzuchting als deze roept grote ergernis op bij Syriza: iedere Griek weet dat Pasok en Nieuwe Democratie, de partijen waar de Trojka vijf jaar mee samenspande, het corrupte stelsel belichamen.

Als het gesprek weer voortgaat, hoeft de Trojka van Varoufakis’ opvolger geen gedienstige pose te verwachten. De in Rotterdam geboren en in Oxford geschoolde Efklidis Tsakalotos leidde dat gesprek al sinds april, en schreef vorige week een venijnig rapport over de ondoenlijke eisen die de Trojka blééf stellen, terwijl in februari was besloten tot enige plooibaarheid. ‘Wat de Griekse regering dus van die toegeeflijkheid vindt?’ besluit hij zijn litanie ironisch. ‘Dat zou een geweldig idee zijn.’