De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk vanavond om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Tsjechen dromen van een nieuwe Havel

Praag – Alleen de operette-uniformen van de presidentiële wacht bij de Praagse Burcht herinneren nog aan ’s lands eerste president na de val van het communisme, Václav Havel. Als gepassioneerd theaterman hechtte de president groot belang aan de wijze waarop de kasteelwacht gekleed ging. Hij gaf de opdracht aan Theodor Pištěk, die faam verwierf met zijn barokke kostuums voor de film Amadeus van Miloš Forman. De poortwachters werden uitgedost in een clownesk anti-uniform, waarbij het gezag zichzelf leek te ironiseren. Een symbolische daad zonder precedenten, net zoals in het interbellum de verlichte ideeën van de eerste president van Tsjechoslowakije, Tomáš Masaryk, zonder weerga waren. Anno 2019 wordt het presidentiële paleis bewoond door het notoire drankorgel Miloš Zeman, oud-communist en voor alles populist, anti-EU en pro-Poetin. Zijn politieke kapitaal bestaat vooral uit de xenofobie van het Tsjechische electoraat.

Het presidentschap is voornamelijk ceremonieel, dus kon Zeman op zich niet zoveel kwaad. Veel machtiger is premier Andrej Babiš – de multimiljonair was in zijn jonge jaren informant van de Slowaakse geheime dienst StB en heeft nog altijd lijntjes lopen met voormalige kgb’ers binnen het Poetin-regime. Babiš staat ook aan het hoofd van het miljardenconcern Agrofert, dat in de loop van zijn premierschap miljoenen aan subsidies vanuit Brussel binnen harkte. Brussel eist dat geld nu terug. Samen met de bevestiging van zijn geheime-dienstverleden door het hoogste gerechtshof was de poging van Babiš om het justitiële onderzoek naar de fraude te saboteren het startsein van een massaal burgerprotest. Al een miljoen mensen tekenden de petitie waarin zijn aftreden wordt geëist. Demonstraties brachten in Praag dezelfde mensenmassa’s op de been als Havels Fluwelen Revolutie. In de verdrukking begint Babiš wild om zich heen te slaan. Hij verkondigde al dat George Soros het geheime brein is achter de protestbeweging, een beschuldiging die het altijd goed doet bij de achterban.

Progressieve Tsjechen dromen van een politicus als Zuzana Čaputová, de nieuwe presidente van Slowakije. Van haar bestaat echter geen Tsjechische evenknie. Een val van Babiš zou eerder ruimte geven aan neonazi’s en oud-communisten, vertelt Petr Brod, jarenlang correspondent bij de bbc en de Süddeutsche Zeitung in Praag en nu een van de prominentste leden van de joodse gemeenschap. ‘Ik heb Babiš altijd gesteund omdat hij tenminste pro-EU was en de alternatieven tamelijk gruwelijk zijn’, vertelt Brod. ‘Maar met zijn idiote Soros-uitspraken laat hij een ander gezicht zien.’