Turkije

Turkije: keizer Osman Ertugrul (1912)

Het graf van de laatste heerser van het Osmaanse rijk bevindt zich onder een parkeerplaats in Damascus. Waar het precies ligt is tot op heden een raadsel. De huidige troonpretendent, de nu 91-jarige Imperiale Hoogheid prins Osman, zal het wel niet meer mogen mee maken dat hij ooit zal heersen over het imperium dat in omvang het oude Romeinse Rijk achter zich liet.
In een interview dat de troonpretendent in september 1999 gaf, sprak hij van de «nog sterke herinneringen aan zijn jeugd». Hoe hij vanaf een groot binnenbalkon, gereserveerd voor de dames van de harem in het Dolmabahce Paleis in Istanboel, de buitenlandse gasten bekeek die op audiëntie kwamen bij zijn oudoom Sultan Mehmet V. Ook herinnerde hij zich de visites aan zijn onder de «Jonge Turken» incommunicado gehouden onttroonde grootvader Sultan Abdülhamid II in diens zomerpaleis Beylerbeyi.
Het Osmaanse imperium strekte zich uit over Europa, Azië en Afrika, van de poorten van Wenen tot diep in de Soedan. De voor vaderen van de Osmanen kwamen uit Centraal Azië en trokken vanaf de elfde eeuw naar het huidige Turkije, waar Osman I in 1299 de naar hem vernoemde dynastie der Osmanen vestigde. In 1453 veroverden de Osmanen Constantinopel, gevolgd door Egypte, Syrië, de Balkan, Hongarije, de Krim en Mekka. Minder succesvol waren hun pogingen in 1529 en 1683 om ook Wenen aan te sluiten bij het Osmaanse Rijk.
Met het grote Osmaanse Rijk was het voorbij toen de Arabische gebieden na de Eerste Wereldoorlog onder Europese mogendheden werden opgedeeld. Op het gebied dat resteerde, ontstond de huidige Turkse Republiek, die in 1922 het sultanaat afschafte. Twee jaar later schafte Atatürk ook het kalifaat af. De Osmaanse sultans waren, nadat ze in de zestiende eeuw het islamitisch kalifaat hadden overgenomen, naast wereldlijk ook geestelijk leider. Alle soenni-moslims, met uitzondering van de Marokkanen, erkenden dit Osmaanse pausschap van het kalifaat. De afschaffing van het kalifaat leidde tot grote ongeregeldheden, zelfs tot in India, dat nooit tot het Osmaanse Rijk had behoord.
De laatste sultan Mehmed VI Vahdeddin (1861-1926) regeerde vier jaar. Aan boord van een Engels schip ontvluchtte hij de wraak van Atatürk. Via Malta belandde hij in het Italiaanse San Remo, waar hij op 65-jarige leeftijd overleed. Een Syrische schuldeiser liet beslag leggen op zijn lijk. Zo gebeurde het dat de honderste kalief in het diepste geheim in Damascus werd begraven. Pas als de familie zijn schulden zou voldoen, zou de schuldeiser de exacte plaats van het graf onthullen.
De huidige troonpretendent, de Imperiale Hoogheid prins Osman Ertugrul (ook Sehzade Osman Efendi Hazretleri), zoon van Mehmed Burhaneddin (1885-1948) en kleinzoon van Sultan Abdülhamid II, was twaalf jaar oud toen de Turkse Republiek werd uitgeroepen. De in Turkije verblijvende mannelijke leden van het Osmaanse Huis kregen 24 uur de tijd om het land te verlaten, de dames een week. Vanaf het midden van de jaren vijftig werd het vrouwelijke leden van het Osmaanse Huis toegestaan terug te keren naar Turkije. De mannelijke leden werden pas na 1974 gedoogd.
Op het moment dat de Turkse Republiek werd uitgeroepen, zat Osman Ertugrul in Wenen op school. Ook zijn vader Mehmed Burhaneddin was op dat moment in Europa. Hij zou zijn vaderland niet meer terugzien. Voor Osman Ertugrul zou het zeventig jaar duren. Hij studeerde aan de universiteit van Wenen om vervolgens naar Frankrijk te vertrekken, waar hij een paar jaar politieke wetenschap studeerde, zonder deze studie af te ronden. In 1933 vertrok hij voor het eerst naar de Verenigde Staten, samen met zijn Amerikaanse pleegmoeder Elsie Jackson Jarvis.
Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak kon de prins niet terug naar Frankrijk. Hij vestigde zich in New York en specialiseerde zich in de open mijnbouw. Pas in 1992 keerde Ertugrul voor het eerst sinds zijn kinderjaren terug naar Turkije. Twee jaar later volgde hij Mehmet Orhan (1909-1994) op als hoofd van het Keizerlijke Osmaanse Huis. Oom Orhan stierf in ballingsoord Nice. Hij had daar een appartementje van dertig vierkante meter boven het restaurant waar hij als keukenbediende werkte.