TELEVISIE: Langs de grenzen van Turkije

Turkomanie

Wie tafeldame of -heer van Matthijs van Nieuwkerk mag wezen heeft niet voor niets geleefd. Als dan ook nog de ouderlijke wieg ver weg stond, kan gesproken worden van honderd procent integratie. Journaliste Fidan Ekiz bijvoorbeeld. De term integratie wordt zelden waardevrij gebruikt. Wie er ver in komt wordt geprezen door erfelijke Hollanders, maar soms door lotgenoten verketterd als verrader van eigen roots en soortgelijke heilige gewassen. Complimenten hebben vaak een bijsmaak (toch knap voor iemand met een kleurtje) en komen verrassend zelden uit pvv-hoek waar ‘oplazeren’ kennelijk de boodschap is achter de eis tot verhollandsing. Oplazeren is precies wat een groeiend aantal Turkse jongeren overweegt. Ekiz werd er direct mee geconfronteerd toen jongste zus Ferian en haar vriendinnen een steeds sterkere hang naar Turkije vertoonden – niet als vakantiebestemming maar als toekomstland. Of liever, naar Istanbul, want weinig Turkse jongeren willen naar het dorp van oma en opa.

Ekiz had al een mooie documentaire reeks gemaakt over de migratie van haar ouders en de gevolgen voor de tweede generatie (Veerboot naar Holland), in grote lijnen een succes­verhaal, maar dit was een nieuwe ontwikkeling. Na ouders die net zo min wisten dat ze zouden blijven als Hollandse ondernemers en overheid, en die mede daarom de taal slecht leerden maar Holland geleidelijk omarmden, en na kinderen die (in dit geval) succesvol verhollandsten en carrière maakten, kwam er eentje die ‘terug’ wilde.

Ik zie een verre reis, waarin drie vriendinnen met grote zus op proef naar Istanbul gaan, lijdt enigszins onder een wel erg grote présence van de maakster, maar is absoluut de moeite waard om iets van de ongerijmdheden en paradoxen van migratie en integratie te begrijpen. Je deelt de zorg van Fidan over het lot van individuele remigranten en over het verlies dat Nederland lijdt aan jong talent, maar begrijpt ook iets van deze nieuwe turkomanie. Er ontbreekt een en ander aan verklaringen (positief: de economische boost in Turkije die mede verklaart waarom je hetzelfde verschijnsel veel minder bij Marokkanen ziet; negatief: de bar autoritaire cultuur die verkaaste Turken vaak niet trekken), maar in het eindeloze cultuurdebat is het een waardevol persoonlijk element.

En toen zagen we op de televisie nog iemand terug naar Turkije gaan, als enige tegen de grote stroom richting Europa in. Hij was vier jaar geleden via Turkije uit Afghanistan gekomen, had illegaal in Athene en op Kreta gewerkt, maar was nu aangehouden en moest terug. Hij was leeg – leek zelfs geen bagage te hebben. Voordien had Bram Vermeulen in de eerste aflevering van Langs de grenzen van Turkije juist die hoofdstroom laten zien: de velen die zich Palestijn noemen omdat je dan geen documenten kunt overleggen; het uitgeputte Syrische gezin waarvan de kinderen mede de gevaarlijke rivier over kwamen dankzij zwarte Afrikaanse mannen die immers zelf thuis kinderen hebben; hele optochten van vluchtelingen of ‘gelukzoekers’ overal vandaan door het Griekse dorp waar de oude mannen er het hunne van denken; Nederlandse grenspolitie op Griekse bodem; de islamitische graven van verdronkenen in een van de weinige Griekse dorpen die nog een Turkse bevolking hebben na de gruwelijke etnische uitruil bij de Vrede van Lausanne (1923). Bram Vermeulen is de meester van breedte en diepte, van actualiteit en geschiedenis, van hoofdlijn en saillant detail, van regel en betekenisvolle uitzondering. Kijken.


Fidan Ekiz, Ik zie een verre reis, Vara, Uitzending gemist. Bram Vermeulen, Langs de grenzen van Turkije, VPRO, vier zondagen vanaf 21 oktober, Nederland 2, 20.20 uur