Toneel

TUSSEN EI EN OMELET

TONEEL Dantons dood

Wat is het verschil tussen een levensgenieter en een rechtlijnige denker? In de voorstelling Dantons dood (de tekst is uit 1835; de schrijver Georg Büchner stierf twee jaar later, 23 jaar oud) wordt dit verschil verbeeld op een kookplaat. Georges Danton, levensgenieter, denker en actief deelnemer aan de Franse Revolutie, bereidt liefdevol een omelet-champignons met basilicum en parmezaanse kaas, alvorens een gesprek te beginnen over het geweld van de revolutie. De rechtlijnige denker Maximilien Robespierre daarentegen flikkert één ei in een pan en serveert het (met stokbrood) alsof hij net drie Michelin-sterren heeft verdiend. Hij dient het op aan zijn vriend Danton die straks de dood zal vinden onder de guillotine. Robespierre biedt Danton als bijgerecht een ontsnapping aan – ik laat de deur van je cel open, ik loop weg, jij loopt weg en we zijn klaar. Maar Danton blijft en kiest voor de dood.

Consequent? Ja, in zekere zin consequent. Daar gaat deze voorstelling overigens niet over. Tussen die omelet en dat eitje liggen twee uur adembenemend toneel. Twee uur debat ook. Een debat dat van een vriendschap naar een onafwendbare dood strompelt. Geregisseerd door Koos Terpstra. Gemaakt met de toneelspelers van het Noord Nederlands Toneel in Groningen, in hun thuistheater, de NNT Machine Fabriek.

Dantons dood is een ongemakkelijke voorstelling. Als kijker word je heen en weer geslingerd. Het ene moment denk je: ik heb een draad te pakken, hier gaat het dus over. Een volgend moment denk je: ik heb de verkeerde draad te pakken, ik moet anders luisteren, anders kijken. Voorbeeld. Zomaar, midden in het debat over opstand en het staatsmonopolie op geweld, beland je als toeschouwer in de Molukse treinkaping in Noord-Nederland van 1977, een treinkaping die eindigde in een bloedbad. We zien de pratende hoofden van de hoofdrolspelers: Dries van Agt (minister van Justitie) en Joop den Uyl (minister-president). Het heeft allemaal niets met de Franse Revolutie te maken. Van Agt als Robespierre en Den Uyl als Danton – het slaat nergens op. Maar het klopt. Die beelden mengen zich in de voorstelling met de teksten. En Büchners teksten mengen zich met die beelden.

Op een kalme, impliciete manier vermengt het geschreeuw van de Franse Revolutie zich met de roeptoeterdiscussies over van alles en nog wat anno 2007. Niet opdringerig, niet pamflettistisch, nooit als gewild politiek toneel. Het gebeurt bijna teder, zacht, lief – kijk en luister bijvoorbeeld naar de argumenten van de vrouwen in deze voorstelling. Zelden de vrouwen in Büchners Dantons dood zó waanzinnig mooi gezien en gehoord en hun verhalen zó kunnen laten binnenkomen! Dantons dood is een belangrijke want noodzakelijke voorstelling. Er wordt niet alleen geweldig gespeeld (altijd lekker bij toneel), het is ook een toneelavond die in je kop blijft nazinderen.

Als een nare hoofdpijn.

Die erg bij onze tijd past.

Noord Nederlands Toneel, Dantons dood, Machinefabriek, Groningen, t/m 22 december