Beloning in de zorg

Tussen zelfregulering en zelfverrijking

Thuiszorgmedewerkers krijgen wegens de bezuinigingen de keuze voorgelegd: flink loon inleveren, of ontslag. Tienduizenden banen in de zorg verdwijnen. Maar aan de top worden de salarissen alleen maar hoger en hoger.

In de zorg wordt tegenwoordig op de kleintjes gelet. Thuiszorgmedewerksters moeten tot op de minuut bijhouden hoe lang ze binnen zijn bij cliënten. Elke handeling is tot achter de komma vastgelegd in protocollen zodat berekend kan worden wat het allemaal kost. Daarnaast wordt overal beknibbeld op de personeelskosten: her en der vallen er ontslagen en salarissen worden op de nullijn gezet.

Des te vreemder is het eigenlijk dat aan de top nog steeds met geld wordt gesmeten. Een andere conclusie valt niet te trekken voor wie zich verdiept in de bestuurssalarissen in de zorgsector.

Het is een heel gepuzzel om na te gaan waar de tonnen aan de top precies naartoe gaan. Tot dit jaar waren zorginstellingen verplicht om de topvergoedingen aan al hun medewerkers te publiceren op een overheidssite (jaarverslagenzorg.nl). Het kostte weliswaar nogal wat zoek- en klikwerk om de honderden verschillende pdf’jes te openen, maar de informatie was wél vindbaar.

Nu niet meer. Vanwege de invoering op 1 januari van de Wet normering topinkomens (wnt) en de daarmee gepaard gaande intrekking van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Wopt) is die verplichte openbaarheid per individuele medewerker over verslagjaar 2012 geschrapt. Wat een duurbetaalde medisch specialist verdient, is dus niet langer na te gaan.

Van de bestuurders vallen salaris, bonus, pensioen- of ontslagvergoeding nog wel te achterhalen, maar ook dat blijft veel gepuzzel. Eén landelijk overzicht ontbreekt. En wie zich binnen de zorgsector wil beperken tot alleen de thuiszorginstellingen heeft nog een extra probleem. Aan de hand van de instellingsnamen is meestal namelijk niet na te gaan of ze alleen verpleeg- en verzorgingstehuizen exploiteren of óók thuiszorg leveren.

Gericht zoeken via de naam en plaatsnaam van een instelling kan wel. Zo is vrij snel te achterhalen dat de voorzitter van de raad van bestuur van Zorgbalans (Haarlem) 180.423 euro verdient en in een auto rijdt met een cataloguswaarde van 55.870 euro. Haar medebestuurder verdient ietsje meer (183.350 euro) maar rijdt wat goedkoper (52.580 euro). Ter indicatie: Zorgbalans heeft een jaarbudget van 147 miljoen euro, waarvan 26,5 miljoen voor de thuiszorg.

Toch valt er aan de hand van de diverse bronnen wel een beeld te vormen van de beloningstructuur in de zorg. En dat beeld is niet rooskleurig, alle geroep om ‘noodzaak tot bezuinigen’ ten spijt.

Zo verdient 62 procent van alle bestuurders in de vvt-sector (Verpleging, Verzorging en Thuiszorg) méér dan een ton per jaar. Achttien procent, bijna één op de vijf, verdient meer dan anderhalve ton, zo blijkt uit de Rapportage inkomensgegevens van bestuurders van zorg­instellingen uit de jaarverslagen 2011. Het betreft een overzicht dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (vws) jaarlijks levert aan de Tweede Kamer en vindbaar is op de site van het ministerie.

De totale zorgsector in Nederland telt 756 instellingen, blijkt uit dit overzicht. Exact de helft behoort tot de vvt-sector, de andere helft zijn de ziekenhuizen, ggz- en gehandicapten­instellingen. Alles bij elkaar geteld zijn er 1179 bestuurders werkzaam in de zorgsector. Het gemiddelde jaarloon is 132.000 euro. Dat betreft brutoloon inclusief vakantiegeld en einde­jaarsuitkering, maar exclusief onkostenvergoedingen, werkgeverslasten (premies en pensioen) en eventuele bonus.

Binnen de zorg springen de 529 vvt-bestuurders er gunstig uit: gemiddeld verdienen ze 114.000 euro. Ziekenhuisbestuurders, de best verdienende groep, krijgen elk jaar gemiddeld 186.000 euro op hun bankrekening gestort. Eén derde van de 231 ziekenhuisdirecteuren verdient meer dan twee ton. Naast de bestuurders in vaste dienst waren er in 2011 overigens nog eens 96 extern ingehuurde bestuurders werkzaam in de zorg, vaak interim-bestuurders. Hun vergoeding bedroeg gemiddeld 226.000 euro.

Om het salarisbeeld te complementeren: een wijkverpleegkundige in de thuiszorg zit in schaal 50, precies midden in het loongebouw. Afhankelijk van het aantal dienstjaren verdient ze dan tussen 2300 en 3300 euro bruto per maand. De allergoedkoopste krachten in de thuiszorg, bijvoorbeeld achttienjarige ‘helpenden’, zien 662 euro bruto op de loonstrook terug.

Van zelfregulering komt in de zorgsector weinig terecht, blijkt uit de cijfers. De Nederlandse vereniging van toezichthouders in de zorg (nvtz) heeft richtlijnen opgesteld voor het maximumsalaris dat een zorgbestuurder mag verdienen. Maar liefst 65 procent van de bestuurders verdient méér dan volgens die eigen normen is toegestaan (vvt-bestuurders: 59 procent, ziekenhuisbestuurders: 86 procent). Er is nog een tweede norm: de zogeheten Wopt-norm, in de volksmond beter bekend als ‘Balkenende-norm’. Die bedraagt 187.340 euro, 130 procent van een ministersalaris. Ten opzichte van deze norm scoren de zorgbestuurders beter: ‘slechts’ achttien procent gaat er overheen. Van de vvt-bestuurders gaat zeven procent over de Wopt-norm heen, van de ziekenhuisbestuurders 55 procent.

Een ander openbaar document op de site van het ministerie geeft een verder inkijkje in de wereld van de grootverdieners in de zorg. De Wopt-rapportage 2012 – Overzicht van overschrijdingen is een lijst van inkomens in de publieke sector die boven de norm van 130 procent van een gemiddeld ministersalaris uit komen. De grens wordt in dit document – in tegenstelling tot het vorige – overigens op 193.000 euro gesteld. Op de lijst staan 2391 functionarissen die méér dan deze 193.000 euro verdienen. Ze worden niet met naam en toenaam vermeld, slechts de functie wordt aangeduid (bijvoorbeeld ‘lid van de raad van bestuur’). Een greep. Een bestuurder van Zorggroep Noorderbreedte (Leeuwarden) beurt jaarlijks 384.498 euro voor zijn werk. Een collega-bestuurder van Zorggroep Noord- en Midden-Limburg (Venlo): 295.410 euro. Attent wonen welzijn zorg in Rheden: 2,6 ton. De twee bestuurders van Alliade Zorggroep (Heerenveen): ruim 2,5 ton elk. Bij Aafje Thuiszorg Zorghotels (Rotterdam) krijgt één bestuurder 248.000 euro, een andere 221.000 euro en de directeur 206.000 euro.

Ook voorzitters van raden van bestuur worden vaak goed beloond. Zuidwester (Middelharnis) keert 327.000 euro uit, Zorgsaam Zeeuws-Vlaanderen (Terneuzen) en Zorgverlening ’s Heerlen Loo (Amersfoort) ieder drie ton. Koraalgroep (Sittard) houdt het bij ruim 2,5 ton.

Maar ook elders in de zorgsector hoeft men bepaald niet op een houtje te bijten. De topman van het Centrum Indicatiestelling Zorg (ciz) verdiende in 2011 ruim 218.000 euro. CZ Zorgverzekeraar betaalt ruim vier ton aan een bestuurder en evenveel aan een manager. Helemaal bont maakt Achmea Zorgverzekeringen het. De ‘voorzitter divisie’ beurt 512.963 euro per jaar. Dan zijn er elf ‘staff directeuren’ die meer dan een minister verdienen. Vier van hen verdienen meer dan drie ton. Plus: zes ‘senior managers’ van twee ton elk.

Weer een volgend document (Overzicht overschrijdingen met motivatie) geeft een inkijkje in de rechtvaardigingen voor de normoverschrijdingen. Wat te denken van het half miljoen voor de divisievoorzitter van Achmea Zorgverzekeringen? Dat bedrag valt te verdedigen, volgens Achmea, omdat ‘de beloning in overeenstemming is met het beloningsbeleid en de beloningsstructuur binnen Achmea. Het beloningshuis is ingericht om de juiste mensen in een competitieve markt aan Achmea te binden. De vertegenwoordigers van Achmea vervullen een belangrijke rol richting zorgverzekerden, zorginstellingen en toezichthouders. Een belangrijke verantwoordelijkheid hierin is het beheren en besteden van publieke gelden.’

Zorggroep Noord- en Midden-Limburg neemt niet eens de moeite om de verantwoording in te vullen. Het bestuur van Zorggroep Noorderbreedte geeft als motivatie voor 3,8 ton salaris: ‘Zwaarte functie in relatie tot omvang organisatie’, Zorgsaam Zeeuws-Vlaanderen rept van een ‘bezoldiging die wat betreft hoogte en structuur zodanig is dat gekwalificeerde en deskundige bestuurders kunnen worden aan­getrokken en behouden’.

Zuidwester in Middelharnis redeneert als volgt: ‘Gelet op de kwetsbare positie waarin de organisatie zich bevindt, waarbij de continuïteit van de zorg voor de aan de zorg en ondersteuning van de aan Zuidwester toevertrouwde cliënten nog de hoogste aandacht nodig heeft, heeft de raad van toezicht besloten voor sterk en daadkrachtig bestuurlijk leiderschap. De meerkosten boven de gehanteerde norm zijn volgens de raad van toezicht alleszins verantwoord.’ Dus, in gewoon Nederlands: omdat we bijna failliet gaan betalen we onze topman een ton méér dan eigenlijk toegestaan.

Vakbond AbvaKabo fnv bracht in juni voor het derde opeenvolgende jaar de zogeheten Actiz50 uit, een ‘ranglijst van teveelverdieners in de ouderenzorg’. De bond spitte alle jaarverslagen van de vierhonderd zorginstellingen op de site jaarverslagenzorg.nl door. ‘In tijden waarin er flink wordt bezuinigd in de zorg, tienduizenden thuiszorgmedewerkers loon moeten inleveren en tienduizenden banen dreigen te verdwijnen, stijgen de salarissen aan de zorgtop flink door’, constateert ook de vakbond. Bekeken zijn de salarissen van organisaties die zijn aangesloten bij Actiz, de branchevereniging van zorgondernemers. Die koepel bestrijkt volgens eigen zeggen zo’n 95 procent van het hele veld.

Topman Karel Verwey (Cordaan) mocht 559.954 euro bijschrijven (232.048 loon plus 280.260 ontslagvergoeding), ‘terwijl zijn organisatie honderden thuiszorgmedewerkers ontsloeg en de inspectie een Cordaan-verpleeghuis onder verscherpt toezicht plaatste vanwege slechte zorg’, aldus de _Actiz50-_lijst. Bovendien kreeg Verwey over 2012 nog eens 62.180 euro onkostenvergoeding van zijn nieuwe werk­gever zorginstelling Thebe. Totaal dus gebeurd in 2012: 622.134 euro, zo becijfert AbvaKabo fnv.

Goede tweede op de lijst is Henk Möhlmann (Thebe) met 4,5 ton (inclusief ontslagvergoeding). ‘Dit terwijl 750 thuiszorgmedewerkers van Thebe wegens bezuinigingen afgelopen jaar de keuze voorgelegd kregen: twintig procent loon inleveren, of ontslag’, aldus de bond.

AbvaKabo fnv wil dat de salarissen van de topmensen voortaan ook onder de cao gaan vallen, zodat raden van toezicht die lonen niet langer onbeperkt kunnen laten stijgen. De _Actiz50-_lijst is echter niet onomstreden, mede vanwege de vermenging van brutosalaris en ontslag­vergoeding die buiten de top-tien niet meer uit te splitsen is. Na publicatie van de lijst kwam Actiz met een officiële reactie. De branche­vereniging wijst op de Beloningscode Bestuurders Zorg (bbz) die al op 1 september 2009 is ingegaan. Het maximale bruto jaarsalaris mag volgens die code ruim 200.000 euro bedragen, maar kan bij complexe organisaties tijdelijk worden opgehoogd met maximaal dertig procent. Die code is overruled door de nieuwe Wet normering topinkomens, die een bovengrens aanhoudt van 228.000 euro: maximaal 187.000 euro loon, 8000 euro onkosten en 33.000 euro werkgeversdeel pensioenpremie, rekent Actiz voor. AbvaKabo fnv houdt met die pensioencomponent geen rekening waardoor het beeld vaak is vertekend, stelt de branchevereniging.

De wnt kent een afbouwregeling: te hoge salarissen mogen nog vier jaar worden betaald en moeten dan binnen drie jaar worden afgebouwd. Leden van Actiz hebben zich te houden aan bbz-code en wnt, anders kan een waarschuwing, schorsing of royement volgen. Tot op heden zijn er geen berispingen uitgedeeld, aldus de Actiz-woordvoerster.

zie groene.nl voor Dossier Zorg