Twaalf bejaarden in een verzorgingshuis

Illustratrice Sylvia Weve (1954) houdt van macaber en surrealistisch, zodat ze dat wat ze tekent flink kan uitvergroten. Volgens haar is ‘niets zo heerlijk als overdrijving’. Daarom, zo vertelde ze ooit aan (journaliste) Joukje Akveld die in 2010 in het boek Tekenaars zo’n negentien kinderboekenillustratoren portretteerde, tekent ze het liefst volwassenen.

Medium westera weve  aan de kant ik ben je oma niet

Doorleefde koppen van mannen of vrouwen zijn gemakkelijker te chargeren dan lieve kindersmoeltjes, vindt Weve, en dikke mensen zijn prettiger om te tekenen dan dunne. ‘Van die vlezige types met grote voluptueuze vormen’, of ‘van die kwaaie, ouwe wijven met koppen vol rimpels’, die hebben haar voorkeur.

Maar ja, dat soort markante ‘ouwen-van-dagen’ kom je niet zomaar tegen. Die stoppen we anno 2012 liever onzichtbaar weg in anonieme verzorgings- of bejaardentehuizen, in afwachting van hun dood. Ze zijn uitgelubberd en uitgeput, fysiek en mentaal traag en dus nogal lastig. Ze passen simpelweg niet in het moderne straatbeeld en al helemaal niet in een kleurrijk, dynamisch kinderboek. Althans, dat is toch de mening die de meesten van ons zijn toegedaan en die we – hoe treurig ook – stil­zwijgend accepteren.

Weve trekt zich echter niets aan van deze bekrompen moraal. Tegen de tijdgeest in maakte ze samen met kinderboekenschrijfster Bette Westera, die ze waardeert vanwege haar gevoel voor humor en doldwaze fantasie, een gedichtenbundel met de welluidende titel Aan de kant, ik ben je oma niet! waarin zo’n twaalf bejaarden in een verzorgingstehuis – misschien wel voor het eerst in de geschiedenis van de kinder- en jeugdliteratuur – de hoofdrol krijgen toegedicht.

Inderdaad, hoe bedenk je het: bejaarden in een kinderboek, een dichtbundel bovendien? Geen bloemlezing, gelukkig, maar eindelijk weer eens een bundel van de hand van één schrijver en één illustrator, met een rode draad, maatschappelijk actueel thema en fraaie moraal, die ons terecht vertelt dat oud ooit ook jong is geweest en dat heden en ver­leden ­onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Daarnaast verdient ook de uitgever een compliment. Want wie in boekenland durft in deze voor de branche o zo moeilijke tijd nog zijn nek uit te steken en zo’n poëziebundel, ook nog eens bijzonder mooi vormgegeven, op de markt te brengen?

Ronduit uniek, ondogmatisch en een tikje anarchistisch is de wijze waarop Weve en Westera de twaalf ouderen krachtig, kleurrijk en expressief, in sprekende beelden en een strak rijm en ritme in even zoveel dubbelportretten (achter ieder bejaardenportret gaat door een vernuftig systeem van uitklappagina’s een jeugdportret schuil) tot leven brengen.

Medium illustratie uit het besproken boek

‘Mevrouw van Veen van kamer I’, die haast de hele week alleen is; meneer Van Bemmelen van kamer acht, die zo lelijk als de nacht is en op wie Weve haar creativiteit en voorliefde voor gerimpelde koppen duidelijk naar hartenlust heeft uitgeleefd; meneer Bartels die ‘op zijn rode scootmobiel’ naar de laatste rustplaats van zijn ‘lieve Alie’ rijdt; mevrouw De Vries die last heeft van ‘een niet te stuiten klauterdrang’; de Turkse meneer Zeybek die zijn schoonmaakverleden maar niet kan loslaten: ooit waren ze allemaal jong. Ooit droomden ze over romantische liefdes, een rijke kinderschare, ‘acrobatische’ carrières, of een eigen schoonmaakbedrijf. Maar hoeveel van die dromen zijn uitgekomen? Vrouwen mochten vroeger niet met elkaar trouwen, geliefde echtgenoten stierven een heldendood tijdens de Tweede Wereldoorlog, ivf-behandelingen waren simpelweg nog niet mogelijk en Turken werden zonder toekomstperspectief aan hun lot overgelaten.

Weve en Westera bewezen al eerder dat schrijver en illustrator elkaars muze kunnen zijn. Zo brachten ze elkaar in Ik leer je liedjes van verlangen en aan je apenstaartje hangen (2010), een bundel met 47 verdichte dierverhalen, tot grote artistieke hoogten. In Aan de kant, ik ben je oma niet! toont het duo opnieuw hoe vakmanschap en artisticiteit kunnen leiden tot een origineel en fantasierijk kinderboek, waarin ethiek en esthetiek, ontroering en humor en gedurfde maatschappijkritiek op speelse wijze samengaan.

Vooral Weve heeft al haar talent ingezet, daarbij klaarblijkelijk aangejaagd door een flinke dosis experimenteerdrift, die verraadt dat ze eigenlijk grafisch vormgeefster is. Geen lijnen, maar vlakken zijn haar uitgangspunt geweest, waarbij ze maar liefst dertig verschillende kleuren drukinkt heeft gebruikt. Dat heeft geresulteerd in fascinerende uitklapprenten die dankzij hun doordachte compositie en kleurencombinaties hele levensverhalen onthullen en soms tegen kunst aanschuren. Noemenswaardig overigens is de luchtige manier waarop Weve heden en verleden ook visueel verbindt door een detail van een illustratie door te laten lopen op de pagina eronder.

Een schijnbaar onbetekenende decoratieve krul blijkt bij openklappen van de pagina bijvoorbeeld ineens een laatste wolkje kruitdamp te zijn dat is ontsnapt aan het geweer van de jonge meneer Van Mandersloot (afgebeeld als een zwarte vechtende leeuw), die inmiddels de laatste oorlogsveteraan is en daarom wordt uitgenodigd door koning Beatrix om met haar een krans op de Dam te leggen.

Of hij van de uitnodiging gebruik zal maken? Aanvankelijk twijfelt hij, want ‘het lopen doet hem nogal zeer’. Toch besluit hij te gaan, ‘bijna honderd jaar, nerveus en aangedaan:/ de allerlaatste oorlogsveteraan’. En Beatrix volgt trots, met ferme pas en opgeheven hoofd, het haar in de gebruikelijke krul, een oranje kroon op het hoofd en gekleed in een paars gewaad. Gretig, humorvol en doeltreffend heeft Weve van haar koninklijke voluptueuze vormen gebruik gemaakt: licht uitdagend vult Beatrix de pagina ruimschoots, zoals het onze vorstin betaamt.

Bezoeken dus, dat papieren tehuis van de dames Westera en Weve. Je kijkt er je ogen uit, je wordt er verrast, je kunt er onbedaarlijk lachen en de kleurrijke bewoners zijn het meer dan waard om kennis mee te maken.


Bette Westera & Sylvia Weve & Bockting-Ontwerpers, Aan de kant, ik ben je oma niet! Gottmer, 60 blz., €19,95