TELEVISIE

Twee zielen

Den Uyl en Lockheed

‘Ze wilde met me trouwen’, zegt Joop den Uyl tegen zijn Liesbeth na een moeilijk gesprek op Soestdijk met koningin Juliana over de omkoping van haar echtgenoot. 'Dat kan ik me voorstellen’, zegt mevrouw Den Uyl, haar man waarderend maar ook met begrip voor het staatshoofd. Uit besef dat majesteit zoveel meer met Benno te stellen heeft dan zij zelf met Joop, al wringt het tussen die soms ook. Zelfs meer dan in de driedelige dramaserie Den Uyl en de affaire Lockheed van Hans Hylkema en Ger Beukenkamp waar genoemde conversatie in voorkomt. Maar wat weet ik daar eigenlijk van? En doet dat er wel toe bij door ware gebeurtenissen geïnspireerde fictie?

Over dat laatste is volop debat. Volgens Tomas Ross is in drama over reëel bestaande personen, net als in oorlog en liefde, alles toegestaan, inclusief een samenzweringstheorietje hier en daar; volgens puristen zou dat verboden moeten worden en dient de werkelijkheid minutieus gereconstrueerd - als het hele genre van de 'faction’ niet al als verwerpelijk wordt gezien. In mijn borst schuilen twee zielen: de calvinistische historicus die 'waarheid’ eist en de dramaliefhebber die beseft dat 'feitelijkheid’ zwakke basis voor goed drama is: er moet ruimte zijn voor invulling van wat we niet weten en dat moet liefst 'mooi’ gedaan. Joop is wat kort door de bocht met Juliana’s 'huwelijksaanzoek’ - we hebben immers zelf kunnen meemaken hoe Juliana vooral grapte over die mogelijkheid, als dramavertaling van hun wederzijdse, reëel bestaande sympathie. Een verrukkelijke scène met knappe dialoog en geweldig spel van Joop Keesmaat en Catherine ten Bruggencate die Den Uyl en Juliana goed bestudeerden, Koefnoen ver voorbij.

Heel andere Juliana uiteraard dan die van Ellen Vogel (ook verbluffend) in Bernhard, schavuit van Oranje (VPRO), zoals we met Hubert Fermin er na Daan Schuurman en Eric Schneider een geweldige Bernhard bij hebben. Want ja, historisch en politiek drama in Holland heeft (te) vaak het koningshuis als object. Lang waagden bij ons televisie en speelfilmindustrie zich niet aan het historische respectievelijk politieke genre. Tot in de jaren negentig de dijk doorbrak.

Mooi dat Hans Hylkema, die in 1983 met zijn speelfilm De mannetjesmaker als een der eersten politieke tegels lichtte (rond KVP’s spindoctor Ben Korsten) nu dat genre weer aanpakt rond Lockheed. De afloop mag bekend zijn, het blijft spannend. De kijker zoekt naar feitelijks dat zij/hij nog niet wist maar, vooral, laat zich meevoeren door speculatie over hoe het wellicht is toegegaan, door vaak boeiende dialogen, door de manier waarop de karakters omgaan met lastige materie waarvan ze de uitkomst nog niet kennen. De manier waarop Den Uyl passende bestraffing vond met behoud van koningshuis (mede door maar een deel van de affaire openbaar te maken) zal republikeinen een gruwel blijven, maar behoort tot het beste crisismanagement ooit. (Al was het maar omdat ome Joop niet, als de gebroeders De Wit, gelyncht is.) Hooguit kun je vermoeden dat de manier van doen van de ons bekende 'publieke’ Den Uyl iets te veel doorklinkt in zijn privé-optreden.

De kinderen Den Uyl kregen de serie vooraf te zien. Hun commentaar, naar verluidt: 'Het klopt niet maar het is wel waar.’ Daar kunnen de makers trots op zijn. Dat ze Den Uyl door Bernhard op een bosweg 'staande laten houden’ voor een intimiderend gesprek behoort tot het mijnenveld tussen feit en fictie. Het zij vergeven. Als bonus krijgt u Marcel van Dam als jong heethoofd en andere toenmalige coryfeeën. Bij een pers-viewing was het voor ouderen feest der herkenning. Maar ook jongeren bleken geboeid.

Hans Hylkema, Ger Beukenkamp, Den Uyl en de affaire Lockheed. Drie delen. Vara. Zondagen 10, 17, 24 oktober, Nederland 2, rond 21.00 uur