MUZIEKTHEATER

Tweede hart

Je sens un deuxième coeur

Een vrouw dwaalt peinzend over het toneel, alsof zij ronddwaalt in haar eigen herinneringen. Zangeres Roswitha Bergmann zwijgt voorlopig en luistert naar de betoverende klanken van de muziek van de Finse componiste Kaaija Sariaaho, met ingehouden hartstocht gespeeld door altvioliste Esther Apituley, cellist Eduard van Regteren Altena en pianiste Tomoko Mukaiyama. Dan gaan piano en sopraan een duet aan, een tekst van de Frans-Libanese schrijver Amin Malouf, de vaste librettist van Sariaaho. Het gaat over liefde, veraf, over zee; dan nabij en toch al weer bijna een herinnering; vervolgens de teleurstelling en dan weer de spijt daarover. De teksten worden herhaald en krijgen steeds een andere betekenis. De afstand is dan niet meer geografisch, maar geestelijk, de teleurstelling is onvermijdelijk, de spijt is al bijna bij voorbaat een gegeven. Want het heeft te maken met het onherroepelijke voortgaan van de tijd, hier weergegeven door ijsblokken die smelten, terwijl ze een miniatuurvleugel dragen; alsof er geen kunst mogelijk is zonder dat dwingende voortgaan van de tijd.
Sopraan Roswitha Bergmann heeft op eigen gezag twee muziekstukken van Kaaija Sariaaho door elkaar gevlochten: Quatre instants, op tekst van Malouf uit 2002 en Je sens un deuxième coeur voor altviool, cello en piano uit 2003. Misschien hebben beide composities inderdaad iets met elkaar te maken, in elk geval geven de subtiliteit van de liederen en de heftigheid van het trio elkaar hier op een wonderbaarlijke wijze reliëf. Misschien pleit het niet voor de structuur van de muziek dat zo'n ingreep zomaar mogelijk is, evenals de eigenmachtig aangebrachte herhalingen, die hier juist zo goed werken.
Je zou ook kunnen zeggen dat het verhaal (althans in het bijgevoegde programmablad) te veel is uitgewerkt. Er is daar sprake van een echtgenoot, een minnaar en een driehoeksverhouding die in de tekst niet te vinden zijn, daar is er alleen maar één verre geliefde. Het is juist zo mooi dat de ogenschijnlijk simpele teksten van Malouf zich voor verschillende interpretaties lenen en dat de betekenissen in de loop van de avond kunnen verglijden.
Niemand minder dan Pierre Audi heeft gezorgd voor een ‘mise-en-espace’, geen uitgewerkte regie, maar een zinvolle beweging in de ruimte van zangers en musici, waarbij de zangeres, die in de loop van de avond steeds losser ging zingen en bewegen, ook de violiste haar partituur kan voorhouden of van plaats kan wisselen met de pianiste. De Franse kunstenaar Jean Kalman zorgt voor een soms sprookjesachtige belichting, waarbij het licht wel uit de vleugel lijkt te komen en voor een enkel eenvoudig decorelement, zoals een muur en daarvoor een kale, jonge berk: op het punt om te gaan bloeien of al aan het sterven?
Ik vond het een mooie, zinvolle manier om de prachtige muziek van Sariaaho te brengen. Zelfs in Heerlen - de geboorteplaats van Roswitha Bergmann, waar zij nu voor het eerst optrad - werd er door een enigszins bevreemd publiek heel intens geluisterd.

Je sens un deuxième coeur, 24 maart in Korzo Den Haag, daarna onder meer op de Operadagen Rotterdam, Noorderzon in Groningen en November Music in Den Bosch, www.stichtingwolf.com