TELEVISIE

Tweede maal

Zomergasten

Ten tweeden male Zomergastheer: dan heb je iets goed gedaan. Dat Peter van Ingen Jelle Brandt Corstius vorig jaar toestond onvoorbereid aan gesprekken te beginnen met het oog op maximale spontaneïteit was de verrassende fout van een trainer die zijn debuterende jonge spits het veld in stuurt met de vrije opdracht: geniet. Maar Jelle herstelde zich gaandeweg (excuseer de voornaam maar hij roept net als zus Aaf tutoyeren op). Toch verraste zijn terugkeer enigszins. Halverwege de nieuwe reeks blijkt dat onterecht: voorbereid maar open, soms zelfs wat naïef treedt hij gasten tegemoet. Hoezeer hij ook van hen verschilt wat karakter en wereldbeeld aangaat - het wordt een aardig tot goed gesprek, geholpen door de ijzersterke formule waarin elk filmfragment een nieuwe kans betekent als het wat minder loopt.

Marc-Marie Huijbregts sloot ik ooit in het hart, ook omdat hij als beste tafelheer van DWDD Matthijs van Nieuwkerk tot de orde durft te roepen. Mooie avond rond een man die er lang over deed dat ook te willen zijn en die nog meer gevoelsmensch bleek dan vermoed. Pijnlijke jeugdervaringen hebben zijn empathisch vermogen versterkt, waar dat bij anderen veelal omgekeerd werkt. Wel was er een zekere beperktheid. Voor elke gast is eigen leven, direct of indirect, uitgangspunt, maar hier leek het alsof werkelijk alles wat hij met de kijker deelde terugsloeg op eigen biografie, ervaringen en gevoelsleven. Terwijl zijn daarvan afwijkende keuze om Jessy Normans (‘Jessy wie?’ vroeg gastheer schaamteloos) pathetische interpretatie van de Marseillaise als schoolvoorbeeld te geven van Grote Kunst voor de Franse Henk en Ingrid, om talloze redenen behoorlijk ongelukkig was.

Met Step Vaessen stapten we juist de grote wereld in. Journaliste van niveau, tegenpool van provinciegenoot Wilders. Bewondering nam toe. Wel had ik meer willen horen over Indonesische ex-generaals die volgens haar onderzoek achter de gruwelijke aanvallen op onorthodoxe moslims zouden zitten. De gebeden van dorpelingen op de lege plek waar ze ooit met hun Atjese dierbaren woonden waren aangrijpend. Haar respect en ontroering ook. Dat er miljoenen brave moslims zijn kan niet vaak genoeg gezegd, maar dat Indonesië (en Atjeh) ook kampen met de kwaadaardige islamvariant, daar wilde ze het, als tegenwicht voor islambashing kennelijk niet over hebben. Verrassend dat we ook bij haar tot diep in het privé-leven kwamen via de zelfdoding van haar partner. Was dat een decennium geleden in Zomergasten denkbaar? Niet een sensatiebeluste interviewer maar zijzelf wilde dat duidelijk zo, waardoor de kijker niet tot voyeur werd.

Hersenonderzoeker Dick Swaab, aarzelend tussen 'vluchten en aanvallen’, leek Jelle en ons iets minder toe te laten. Maar wie een rode speelgoedwagon in een door nazi’s vernielde speelgoedwinkel laat zien (Die Blechtrommel), identiek aan die waarmee hij zelf als kind speelde en die daarvoor behoorde aan een jochie dat naar Auschwitz was gedeporteerd, die is niet onpersoonlijker dan Marc-Marie en Step. Dat in zijn falsificerend geheugen de wagon werd vertrapt vormde een raakvlak met zijn vak. Het mooie gesprek afgelopen zondag met Lilian Gonçalves-Ho Kang You toonde het belang van gedegen voorbereiding: dankzij goed inlezen kon Jelle doorvragen over de Decembermoorden waar zij aanvankelijk te terughoudend leek.

Nog even Swaab; Swaab doet onder meer alzheimer-onderzoek en in dat verband valt een Vlaamse documentaire aan te raden. Klara van Es filmde jaren in een kleine gemeenschap van acht patiënten wier geheugen langzaam bezwijkt maar die soms verbluffend coherent reageren en redeneren. Tot ook zij niet meer te handhaven zijn in relatief vrije zetting en verbannen worden naar de grote instelling waar ze een dependance van vormen. Liefdevol, met oog voor tragiek en humor, volgt Van Es de vrouwen. Filmisch ook nog fraai en dat maakt het tot juweel.

Zomergasten, VPRO, zondags, Nederland 2, 20.15 uur. Klara van Es, Verdwaald in het geheugenpaleis, Human, donderdag 18 augustus, Nederland 2, 23.15 uur