Tweemaal niets

‘De titel verwijst naar de inhoud van het stuk, niet naar het wereldgebeuren.’ Zo luidde de toelichting bij de aankondiging van Nul komma nul, nul, de voorstelling van Dik Boutkan en Jan Taks die afgelopen week te zien was in Het Veem. En inderdaad, het ging over niets. Over niets doen, niets kunnen, niets willen. Met in de hoofdrol Dik Boutkan die nadrukkelijk geen voorstelling probeerde te geven. Hij keek op zijn horloge en zei dat ze eens op moesten schieten met de voorstelling omdat-ie vroeg naar huis wilde. Hij tuurde de zaal in, ging daarbij opdringerig dicht bij de toeschouwers op de eerste rij staan, en constateerde teleurgesteld dat er geen geile mannen waren. Of hij keek een beetje jaloers naar zijn tegenspeler Jan Taks, die bescheiden maar vasthoudende pogingen deed om er wat van te maken.

Taks zei niet veel, maar was fysiek zeer heftig aan het werk. Hij ging zeer lang in de ‘Japanse vijver’ staan, een subtiel gerangschikte verzameling bloemen die uit een fleurig gordijn waren geknipt. En hij drapeerde daarbij de rest van het gordijn over zijn hoofd. 'Dat vind jij nou leuk’, was het commentaar van Boutkan, 'een beetje onder zo'n kleed staan bewegen.’ Boutkan vond Niets leuk. En hij gaf dat Niets dan ook met veel verve vorm. Hij sloeg gaten in de avond en in de voorstelling, die toch al uit niet veel meer bestond dan een paar doorzichtige afspraken met Jan Taks. 'Ik ga nog geen theedrinken’, zei hij treiterig tegen z'n medespeler. 'Want als ik zeg dat ik thee ga drinken, kan jij stoppen met bewegen. Dus wacht ik daar nog even mee.’
Nul komma nul, nul was precies het tegendeel van een andere theaterproduktie voor twee heren die ik onlangs zag in Theater Bellevue. Reincarnatie, een lunchpauzevoorstelling van Toneelgroep Amsterdam, ging wel over het wereldgebeuren. Namelijk over het leven in de Sovietunie van na de perestrojka. In dit toneelstuk van ene Grigorin Gorin wordt een beroemde professor in de trein aangesproken door een hem onbekende man. Deze beweert dat de geest van Lenin in zijn dochtertje is gereincarneerd. De enige manier waarop hij zijn dochter kan bevrijden, is door ervoor te zorgen dat Lenin wordt begraven. En de professor, die belast is met het conserveren van Lenins gebalsemde lijk, moet de wanhopige vader daarbij helpen.
Een mooi, klein toneelstuk over een groot gegeven: ouderen die weigeren hun verleden te verwerken en de last die de jongeren daarvan krijgen. En dat bovendien te maken heeft met het New Age-thema dat een rol speelt in veel recente produkties van Toneelgroep Amsterdam, bijvoorbeeld in Cocktail en Nirvana. Maar van mij had het gezelschap dit stuk mogen uitgeven, want wat had Gerardjan Rijnders het vervelend geregisseerd.
De acteurs (Pierre Bokma en Han Kerckhoffs) voerden uit wat de tekst aangaf. Samen met het decor deden ze hun best zich in een trein te bevinden, ze namen een slok als er gedronken moest worden en werden boos als de tekst van de personages dat suggereerde. Nu heeft Kerckhoffs in zijn houding en motoriek een lichte, plezierige afstand ten opzichte van de personages die hij speelt, maar hij werd overvleugeld door Bokma die de emoties van zijn Russische personage veel te groot uitspeelde voor zo'n klein zaaltje. Het Russische plaatje op het podium was volledig ingekleurd. De toeschouwers werden niet aangesproken op hun verbeelding, maar ook niet op het feit dat zij als Nederlanders naar zogenaamde Russen zaten te kijken. Een zogenaamde professor die zogenaamd dronken werd en daardoor zogenaamd voor het eerst luisterde naar het verhaal van een zogenaamd onbekende man.
Nee, geef mij dan maar een avondje Niets in Het Veem, waar dit soort ouderwetse toneelillusies gelukkig nog worden doorgeprikt. 'Ik kan heel goed doen alsof ik praat’, zei Boutkan, die in de voorstelling voortdurend het woord voerde. En Jan Taks deed heel goed alsof hij luisterde. Goed, het was geen wereldgebeuren, daar in Het Veem. Maar intussen was de verwoede poging van de twee heren om elkaar en het publiek te bereiken wel levensechter en ontroerender dan dat fake-toneelstukje van Toneelgroep Amsterdam.