Twitteratuur

Komende Boekenweek gaan scholieren een nieuw spelletje spelen: boeken samenvatten in tien keer 140 tekens. Twitteratuur.
Ik was bij de persbijeenkomst die mede hiervoor de aftrap gaf. Erik van Muiswinkel had van de stichting CPNB de opdracht gekregen om De avonden van Reve samen te vatten in tien twitterberichtjes, tien tweets. ‘Vorig jaar mocht ik op dit podium tien auteurs in tien minuten interviewen, dat is volledig mislukt, en elk jaar proberen ze me iets nog gekkers te laten doen.’

Goed, er werd gelachen in de zaal, maar dat was toch hoofdzakelijk omdat Van Muiswinkel de stem van Reve zo goed kan imiteren. ‘Zaterdag. Tocht is wind in huis. Kroegbezoek met Victor Poort. Ik drink veel, en oudehoer nog meer. Word erg moe van mezelf. God ziet alles.’
Het vertwitteren van boeken is bedacht door twee studenten uit Chigago, die bij Penguin het boek Twitterature uitbrachten, met Dante, Shakespeare, Stendhal enzovoort in tien tweets.
Het idee dat honderden scholieren nu aangezet worden om ginnegappend boeken te vertwitteren is natuurlijk aardig, maar het brengt mij toch niet ogenblikkelijk in jubelstemming.
Achter dit initiatief zit een aantal aannames die lang niet zo vanzelf spreken. Zoals dat scholieren niet van het lezen van boeken houden. En dat je, om ze niettemin aan het lezen te krijgen, dat lezen een beetje moet opleuken, zoals je medicijnen voor kinderen verstopt in iets zoetigs, of gezonde groente vermengt met een berg kaas.
Al deze aannames zijn onjuist. Lezen is een ervaring die helemaal geen opleuking behoeft. Vanaf een bepaalde leeftijd zijn zelfs illustraties al hinderlijk. Lezen wil namelijk zeggen dat je met je eigen verbeelding de wereld van letters op papier tot leven brengt. Bij een goed of redelijk goed boek heb je een aanloop van een paar bladzijden nodig en dan zit je er in, heb je niet meer door dat je woorden en zinnen aan het lezen bent: de fictionele droom is tot stand gekomen, en er is niets zaligers dan het vooruitzicht van het dikke pak papier onder je rechterduim en een lege middag en avond vóór je om hierin weg te kruipen.
Kinderen hebben dat vermogen om hun fantasie over de wereld heen te projecteren van nature, en onder de druk van de praktische en nuttige besognes waar de wereld ze mee bombardeert, neemt dat op latere leeftijd steeds meer af. Literatuur zorgt ervoor dat iets van onze verbeeldingskracht intact blijft. Met de juiste boeken en de juiste leraren om ze erop te attenderen maak je van alle jongeren lezers.
Volgens mij doe je dat minder wanneer je aan dat lezen het gezelschapsspelletje Twitter gaat koppelen. Mijn leesplezier zou het destijds in elk geval flink bedorven hebben. Heb je net, met trillende handen, om zes uur ‘s ochtends de laatste pagina’s omgeslagen van Misdaad en straf, vraagt drie uur later de leraar Nederlands of je het boek kunt samenvatten in tien tweets. Ah joh, da’s gewoon leuk, een projectje in het kader van de Boekenweek.
Het past allemaal in de tendens om in het onderwijs alles te laten aansluiten op de eigen belevingswereld.
Dat brengt mij op de volgende foutieve aanname. Namelijk dat zo'n nieuw medium als Twitter vooral door jongeren gebruikt wordt. In april deed het Amerikaanse internetmarktonderzoekbedrijf Comscore onderzoek naar de leeftijd van twitteraars. De groep van 45 tot 55 jaar bleek het meest actief, gevolgd door die van 25 tot 35 jaar. Jongeren onder de 25 zijn nog minder actief op Twitter dan 65-plussers.
De cijfers stroken met mijn eigen waarneming. Op Twitter participeren veel mensen die in de media werkzaam zijn, veel politici, en veel mensen die zich vervelen op kantoor en in de file. De iconen en publieke wegbereiders van het medium zijn Maxime Verhagen en Francisco van Jole, geen mensen naar wie een geestelijk gezonde scholier zich zou willen modelleren.
Scholieren gaan dus boeken, waar ze een afkeer van zouden hebben, samenvatten in het nieuwe hippe medium dat vooral hun leraren en ouders gebruiken.
Ik stel me voor hoe het zou zijn om in deze tijd scholier te zijn, voortdurend geconfronteerd te worden met de leuke speledingetjes die mensen achter bureaus hebben uitgedokterd. Het twitteratuurprojectje is vast niet het enige dat op ze wordt losgelaten. Week in, week uit zijn er geinige experimentjes, op dvd'tjes, op cd-rommetjes, interactief, gezellig in groepjes. Allerlei collectieve weldoeners storten zich op je. De een om het lezen te bevorderen, de ander om de gevaren van alcohol op een ludieke manier inzichtelijk te maken, weer een volgende om je met een interactief spel op de hoogte te brengen van de geneugten en gevaren van het geslachtelijk verkeer.
Ik zou er denk ik stilletjes tussenuit vluchten tussen twee preturen door en me ver weg van alles en iedereen verstoppen met een boek.